Những dòng chảy xô nhau

Chữ nghĩa như mụ nhân tình lắm chuyện. 40 năm cầm bút tính từ khi vào vỡ lòng, mình chưa khi nào có pha hành lạc trọn vẹn khoái cảm với mụ ấy.

Mấy nay cũng vậy và bây giờ càng thế. 

Cứ khi mạch nghĩ đang sung thì thằng cha mang tên “phản bác” chính mạch ấy nhảy vào phá đám. Lúc ấy  bỗng bần thần với loạt câu hỏi to đùng, rằng những dòng mình tuôn ra liệu hóa thành chân lý? Những ý muốn thêu hoa có khi nào bị phán như tâm địa nịnh thần? Mọi trải lòng thống thiết biết đâu xuất hiện gồ ghề ở sân khấu bầy đàn nào đó?...

Cứ như thế… Viết trong tâm lý phòng thủ đến cầu toàn đến giờ vẫn là một thứ cực hình chưa thể gọi tên chính xác.

Như đây, một trong vô số điển hình của màn động phòng chữ nghĩa buồn xơ xác:

 

QUẨN!...

Rồi ta lại gặp lại ta

Rồi ngày tháng ngày hôm qua - bây giờ

Rồi cuộc đời đắm mộng mơ

Rồi như đang lở 1 bờ thế gian…

 

Vầng trăng mãi một “khuôn vàng”

Mùa thu mãi vẫn “dịu dàng nắng thu”

Mãi là “rừng rậm âm u”

Mãi xanh là “biển”, mãi ru là “hời”…

 

Chán đời ngửa mặt lên giời

Đã như thế, thế thì thôi chán gì?

Lối mòn cứ thế mà đi

Hành tinh còn quẩn chứ gì riêng ai!

 

Tuấn Trần

 

500 năm cũng như 500 ngày

Diễn giải nôm na, “Trí thức” là người có học vấn cùng ý tưởng góp vào nấc thang phát triển của thế giới. Trí thức chỉ duy nhất phục vụ hoặc khách hàng hoặc đối tác là "Xã hội"!

Nếu thống nhất điều trên, đội ngũ trí thức đứng đầu trong hiện tại chính là những Người làm báo!

Họ có kiến thức để chuyển tải thông tin một cách tinh tế, có bản năng để phát hiện vết thương đời sống một cách thực dụng, có niềm tin tác động chính sách để băng bó, hồi phục rồi thậm chí tận dụng những vết thương ấy mà viết sách giáo khoa cho thế hệ tương lai.

 

Nên, câu chuyện rất nhiều (ước hàng vạn) trí thức đã và đang đối diện cuộc đào thải về sứ mệnh lớn chưa từng thấy nghe cứ như tưởng tượng của ông Ngô Thừa Ân về mức án 500 ngày đêm thiên giới của Tôn Ngộ Không sau đại náo thiên đình.

Thế nhưng, chuyện cả vạn trí thức phải ra đường đang diễn ra thật!. Nghĩa là vô số người làm báo sẽ bỏ bút để dẫn vợ/chồng, con, cha mẹ già… tới thiên đường của thử thách… nhớ bút?.

Mọi đường phố có thể thơm tho hơn bởi những bước chân rải đầy tri thức, xe nước mía, gánh hàng bán bao có thể được vận chuyển dịu dàng hơn nhờ sự tinh tế của những bàn tay trói gà không chặt…

…Nhưng, đáng ngại nhất có lẽ là khả năng xuất hiện khoảng trống thông tin mà trăm triệu dân không nghĩ nổi đó là “khoảng trống”…

Cái giai đoạn “không thể nghĩ nổi" đó mới đích thị là dấu chấm hết cho số phận của tầng lớp người làm báo, trong đó có mình.

Anh Tuấn

Mọi giá trị đều tỏa ra từ tư thế nó đứng!

Nếu đến 29-6, tạm tính là 13 hôm nữa - tương đương 312 giờ và 208 màn hứng thú của môn thể thao vua, bóng đá, - mà không có đột xuất gì thì mình đứng trong tập thể thế hệ cuối cùng của Báo Người Lao Động.

Ở thành phố mang thương hiệu đầu tàu đột phá chính sách, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm… trong hơn 1/5 thế kỷ, chưa khi nào mình nghĩ tới thời điểm trở thành một trong những vĩ thanh đứng sát Mục lục cuốn lịch sử ngành bi tráng.

Bây giờ thì đã nghĩ nhưng chưa tin, còn khi nào tin, thì như môn thể thao vua, số phút bù giờ chỉ được ấn định bởi trọng tài.

 

Viết lê thê vậy chỉ để nói: Nếu hi vọng (đôi khi) được hiểu là ngọn nến trước gió thì mọi cơn gió chưa bao giờ mang ý nghĩa của tuyệt vọng!.

Vì thế, thế hệ cuối cùng của một tờ báo vẫn còn nguyên sự tự tin, ít nhất, về niềm kiêu hãnh khi chắc chắn trở thành một trầm tích giá trị của lịch sử thế giới văn minh.

Tuấn Anh

Sứ mệnh của dã tràng

             Đọc lại Dã tràng... Hồi xưa, với sự tích Dã tràng, mình chỉ hiểu như câu chuyện của một ông chồng bị cắm sừng. Nay ngẫm lại, thấy các cụ nhà ta thâm thúy vượt tầm kiểm soát của thời đại.

Té ra, đó chính là thứ tư duy ngạo mạn của cụ tác giả dân gian, khẳng định rằng chuyện lấp biển giống như đuổi hình bắt bóng. Sứ mệnh của dã tràng, suy cho cùng, chỉ phục vụ trò đùa của sóng biển!.

Và nếu nằm trong hội đồng kiểm duyệt dân gian của thời khắc khai sinh sự tích ấy, mình sẽ trảm ngay tay tác giả đầy phản động kia. Bởi, hắn dám “thâm thúy vượt tầm kiểm soát của thời đại” - gián tiếp tạo tiêu chuẩn thần phục “khôn sống mống chết”.

Tức là tác giả ấy suy tôn thứ hệ thống luôn nhăm nhe tiêu diệt những suy nghĩ kiểu đội đá vá giời!

Tuấn Trần

 

Ngẫu hứng muôn năm

Ở một kỷ nguyên mà pháp luật là tối thượng, mọi hoài nghi, ấm ức, bức xúc, cay đắng lẫn thất  vọng… đều có thể được giải quyết, cao hơn nữa là giải tỏa, thông qua con đường Tòa án.

Câu chuyện của các tòa soạn từ năm ngoái tới nay không nằm ngoài độ bao phủ uy lực đó. Và nếu những tâm tư ấy tới công đường bằng những cánh bay mang lý lẽ thuyết phục, mình nghĩ bản án dù thế nào cũng sẽ là đỉnh cao vạn trượng trong lịch sử của nghìn năm báo chí cách mạng Việt Nam.

Tôi yêu cách trình diễn của áng mây này.

Viết khi ngẫu hứng cuối trưa 13-6.

Tuấn Trần

Bồi thường sau bão gần 3.000 đồng

Miếng khi đói, gói khi no... Người viết có không dưới 5 lần cùng con chó tự nuôi tên Mich săm soi các vệ đường quanh làng Đại học lúc nửa đêm để kiếm mẩu thuốc lá đủ dài rít được trong 3 hơi.

Hồi 2006 tới 2010 những đường ấy nhiều quán nhậu, karaoke và cà phê, thế mà có đêm nửa mẩu không thấy, phải ra tít xa lộ, phía nghĩa trang, để hi vọng một tạp hóa nào đó chưa đóng cửa hoặc mở cửa sớm.

Cách chi trả hỗ trợ những hơn 2.000 đồng sau bão Kalmaegi cho người dân phường Bình Định, tỉnh Gia Lai bỗng khiến nhớ tới thời thèm muốn phát hiện ra những mẩu thuốc ven đường đó.

(Ảnh: Báo bạn giữ bản quyền)

Ở thời đại công nghệ thân thiện như khí thở bây giờ, chuyện đổ xăng lặn lội nhiều km để tới nơi biết kết quả nhận tiền giống như người của thế kỷ 21 đối thoại với Dưa hấu tổ Mai An Tiêm vậy. Nó dường như là mặt trái của việc dồn sức xây thành Cổ Loa mà xem nhẹ việc giác ngộ anh Trọng Thủy.

Chuyện nhà nước chăm lo thì 1.000 cũng quý, chỉ là cơ quan thực thi quá lý tưởng hóa điều này nên không màng ghi số tiền cụ thể trong thông tin gửi về các hộ bị thiệt hại sau bão? 

Nếu đúng vậy, có trách, hãy trách Kalmaegi lệch lạc mục tiêu quần thảo.

Không rõ những quán cơm 2.000 hay 0 đồng giờ số phận ra sao, nhưng việc phát triển hay lụi tàn của những biểu tượng cho nghĩa cử cao đẹp ấy lẽ ra nên là vệt đề tài đáp lời cách nhìn nhận giá trị của góc nhìn duy vật chất trên.

Anh Tuấn

So tài với gái út

 Ông Hun Xen ở Campuchia mình nghe tiếng từ lâu và thực sự ấn tượng hồi ông ấy đối đáp với con gái ông Thác Xỉn bên Thái.

Sự kiện đó đến nay hãy còn âm hưởng, nhưng chưa nghe thông tin 2 nguyên lãnh đạo xứ chùa tháp, chùa vàng nối lại tình bạn thân thiết. Có lẽ, vì lợi ích đất nước, họ chấp nhận hi sinh tình cảm cá nhân. Và nếu đúng, tinh thần ấy xứng đáng trở thành tượng đài ở cả hai nước.

Liên tưởng điều trên khi nhớ lại huyền sử Đinh Bộ Lĩnh sai lính nã tên vào con ruột để hóa giải áp lực con tin từ đối thủ. Tầm ra quyết định của vị hoàng đế đầu tiên ấy đã khiến sứ quân Ngô Xương Văn, Ngô Xương Ngập hạ nhiệt huyết chiến đấu. Và một phần nhờ thế, cuộc đời dời cái chết của cha con vua Đinh tới thời điểm ông Đỗ Thích “nằm mơ kế vị”.

Nhắc nhớ 2 chuyện trên là một cách tập thể dục tri thức. Bởi, con vịt út trong nhà tháng 9 tới vào lớp vỡ lòng, nên sẽ “áp dụng” như con chị. Tức, mỗi tối cho hỏi 5 câu để thỏa trí tò mò.

 Chứ dứt khoát nhắc nhớ 2 chuyện trên không xuất phát từ những giằng co thông tin trên mạng xã hội chuyện đăng rồi gỡ bài của tờ báo nước bạn trong dòng chảy thời sự sôi sùng sục mấy hôm nay...

Tuấn Trần

Thể diện cũng là cái uy

Hồi năm Một chín tám mấy gì đó, nhà cô bạn chung vách nhà mình ở khu Nhà máy chuối cũ Nam Định xảy ra vụ đột nhập trộm máy cát - xét rồi láng giềng giữ lại nghi phạm.

Trước khi công an tới còng tay, ông nghi phạm bị một anh trong xóm dùng khóa dây vụt toác sọ. Lý do sau đó được nhiều cô chú lý giải  rằng anh láng giềng ấy vừa bị “nhảy ngựa” chiếc xe đạp nên ghét giới đạo chích.

Chả hiểu sao, vụ tịch thu mấy chục gốc mai vàng ở Côn Đảo những ngày này lại buộc mình liên tưởng tới ký ức trên, khi lực lượng chấp pháp nói rừng mai tại địa phương liên tục bị xẻ thịt trong khi người tự nhận chủ số mai chưa chứng minh được những chuyến tàu chở mai từ đất liền ra.

Nói chung, văn bản quy phạm pháp luật không thể như tâm trạng con người mà sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng. Việc điều chỉnh hay dứt khoát giữ nguyên quan điểm -  gồm cả bằng chứng và suy luận -  chính là thể diện của cấp ra quyết định ấy chứ không riêng bất cứ cá nhân ký, đóng dấu nào.

Câu chuyện Cột dây giày trong ruộng dưa, dường như là một “án lệ” tốt. Và với riêng mình trong kinh nghiệm ứng biến cuộc sống, thì: Thà trả giá cho sai còn hơn bị đánh giá là đứa nhu nhược, “ ba phải”.

Tất nhiên, sau đó mình sẽ âm thầm bù đắp khuyết điểm.

Chứ câu "dũng cảm nhìn nhận" nghe ngường ngượng thế nào...

Tuấn Trần

Thời nào cũng có khúc mạt

    Hồi mê truyện chưởng, mình thích đọc những trang có mấy tay giang hồ mù nghe gió kiếm. Thấy họ chiến đấu rồi chiến thắng đối thủ quá siêu.

    Giờ thì AI đang chứng minh khả năng “đọc vị” ấy. Chỉ cần được sử dụng vài lần, nó biết bạn là đứa thế nào -  thích ve vuốt, lỗ mãng, lợi dụng, trộm kiến thức hay đạo đức giả - để có những tương tác hợp lý. Nhưng, thường những tương tác hợp lý kia thêm một lần nữa nhấn bạn xuống vũng bùn của sự thỏa mãn.

    Đấy là độc hành. Còn ở tầm bang chủ, chả mấy nữa mà một thiết bị nhét trong túi quần có thể ngửi được vận động xã hội, kết nối đủ kiểu thông tin cùng phân tích để vẽ ra chính xác chuyển động của một trinh nữ trong phòng ngủ ở nơi cách nó nghìn cây số.

    Hoặc tấm ảnh trên chẳng hạn, nếu chuyển cho một AI thế hệ tới đây, nó có khi ném ra đống dữ liệu gồm thời tiết, hướng gió, tuổi thọ tán cây… của 10 năm sau. Thậm chí vẽ rõ bản đồ học vấn, hành trình tình cảm đứa tác giả ảnh đang soi mặt giời là mình.

    Tức là ngày nó nghe gió kiếm để bạt đao chém rơi sự ngạo mạn của đấng chủ đang tới gần.

    Và đó là quy luật, như việc chiếc máy dệt thay thế khung cửi.

Tuấn Trần

AI và chủ nhân

 Nói riêng chuyện viết lách, trí tuệ nhân tạo (AI) đang hủy hoại những cuộc thi viết. Bởi, nhiều khả năng khi trao giải, thứ hạng ông nhà văn bỗng xếp sau anh buôn thịt lợn biết cách gõ lệnh cho máy tính… thì dễ xấu mặt ban tổ chức.

AI cũng có thể tiếp tay bạn giành chiến thắng trong tranh luận thông qua tiết tấu ngôn ngữ, dẫn chứng có lợi, phân tán độ quan tâm, thậm chí là kỹ thuật ngụy biện.

Sáng tác đã thế, ngay cả khi bạn nhập một bộ luật cùng toàn bộ hồ sơ của một vụ án cụ thể, đôi khi AI phân xử chuẩn lý, hợp tình hơn 10 ông quan tòa nhân lên.

Còn trong sản xuất, một nó làm việc hiệu quả bằng cả vạn sức, trí miệt mài…

Thế thì nguy cơ mất việc bởi AI rõ như ban ngày, cố chấp để cãi khỉ gì nữa khi hàng loạt thông tin cắt giảm nhân sự cho thấy người sức người thua hẳn máy móc?.   

Nhưng, "mất việc" khác "bị cướp việc". AI không ngấu nghiến niềm vinh quang lao động của bạn, mà chỉ đơn giản khuyên bạn nghỉ ngơi hoặc hướng tới sáng tạo khác.

Nó là đầy tớ. Việc của đầy tớ cứ để đầy tớ làm, tranh chấp chỉ khiến ông chủ tổn thọ vì cay cú.

Sứ mệnh của loài người vì thế không phải chiến đấu với đứa hầu hạ ấy trong hậm hực. Sứ mệnh của loài người là đẻ ra những thế hệ em ún AI chất lượng.

Và đẻ thật, theo chuẩn nghĩa đen, để vĩnh cửu hóa vai trò thống trị muôn loài.

Trần Tuấn

Cá tháng Bốn

Hạnh phúc lớn nhất chính là thời điểm vượt qua đau khổ lớn nhất.

Vinh quang cũng thế, chỉ khi ở tận cùng sự sỉ nhục rồi bước khỏi vũng lầy đó, khi ấy, niềm ngạo nghễ cá nhân chắc chắn không đấng đồng loại nào sánh nổi.

Tôi rút ra điều này sau vài lần tận hưởng sung sướng theo cách ấy.

Nên, rút tiếp: Thỏ có niềm vui của thỏ, và thỏ chưa bao giờ coi hổ là vua. Còn những thợ săn luôn gọi tên đấng chúa tể rừng già thì chiến công mơ ước của họ chính là tống hổ vào cũi.

Bởi thế, so hạnh phúc, vinh quang, đau khổ hay hổ thẹn… với nhau là một thứ so sánh rất nực cười khi hớn hở hòa tan giá trị bản thân với những chuẩn mực chưa chắc đúng.

Ông Nguyễn Khuyến chả giống cụ Tú Xương, ả Hồ Xuân Hương một vực một trời với bà Xuân Quỳnh… nhưng chả vị nào là không tỏa sáng.

Và nay, Cá tháng Bốn, tự dưng thấy ông Khương Tử Nha cũng hài.

Anh Tuấn

Chân lý như một quân cờ...

Trước lúc Ngưu Ma Vương đóng giả Trư Bát Giới để đoạt lại quạt Ba Tiêu từ Tôn Ngộ Không là màn Tề Thiên Đại Thánh hóa thành đại huynh nghĩa tình 500 năm lừa Bà La Sát lấy báu vật trấn Hỏa Diệm Sơn.

Đây có lẽ là chi tiết duy nhất trong Tây Du Ký mà pha âu yếm chị dâu, vốn là điều ghê gớm trong thời đại sặc mùi Nho giáo Ngô Thừa Ân sống, được thông cảm.

Cựu Bật Mã Ôn cũng từng biến thành anh kết nghĩa của mình để đẩy đứa trẻ Hồng Hài Nhi vào thân phận bị cầm tù dưới tay Quan Âm Bồ Tát…

Tuy nhiên, vì mạch truyện dường như bất chấp mọi thứ để đạt mục đích thỉnh kinh nên nghĩa tình huynh đệ đương nhiên nhường chỗ cho cam kết phò Tam Tạng của chúa động Thủy Liêm.

Nên, được xếp vào hàng Tứ đại kỳ thư, Tây Du ký thu hút cảm tình lâu dài từ độc giả có lẽ cũng nhờ vào sự tài tình của ngòi bút mà việc ca ngợi thói lật lọng thản nhiên như tô vẽ sứ mệnh của người hùng.

“Đại chiến thắng phật” là danh hiệu của Phật Tổ Như Lai ban thưởng cho học trò xuất sắc của Lão giáo (Bồ đề Tổ sư; hình như vậy?)

“Chân lý như một quân cờ, muốn giữ hay thí là do kẻ chơi” - ý nghĩ này của mình tới tối nay chả hiểu sao lại… hiện hồn.

Là mình chỉ diễn dịch truyện Tây Du Ký.

 Trần Tuấn

Uyển ngữ và Uyển nghĩ

Khi phá vỡ hoặc hủy hoại lối mòn, bạn có 2 con đường tư duy… cũ để lựa chọn: Hoặc sáng tạo ra một ngả rẽ, hoặc sáng tác ra một ngả rẽ!.

Sáng tạo và sáng tác, về bản chất đều phản ánh sự tự thân của cá nhân, dù vậy, chúng có ranh giới đôi khi như ngày và đêm.  

Đơn cử như giả thuyết ông nào đó thời Ai Cập cổ đại đốt thư viện, thì đó là một ngã rẽ sáng tạo lưu danh thiên cổ về tổn thất tri thức. Còn nếu như tay quản lý thư viện ấy che đậy hỏa hoạn bằng một lý do rằng  “thủ phạm kia thích nổi tiếng”, thì đấng lấp liếm này nằm ở ranh giới bên kia.

Tóm lại, thời thế tạo Anh hùng nhưng thời thế dư sức đẻ Tiểu nhân rồi Tiểu nhân anh hùng hóa thời thế. Quyền hiểu nằm ở… thượng đế.

Viết trong ngày 27-2.

Tuấn Trần

Đêm trên tàu

Từ thời tàu chợ những năm 1990 đến SE 2026 hôm nay, có lẽ tổng lượt mình đi chưa tới 100. Nhưng, đó cũng là gần 100 lần mang ấn tượng khó phai.

Mua vé nhưng thử trốn rồi thoát, vác ghế nhựa mò tất tần tật thể loại toa để tìm vị trí phụ phù hợp, trèo lên xe đẩy hàng kiếm chỗ nằm, ngủ vạ vật trước cửa nhà vệ sinh, nhậu cùng bạn mới say đến suýt lẫn ga, thả mình êm ái trên giường nằm tầng 2… là vài trong vô số ký ức đang chạy tới.

Nói chung, những chuyến tàu chứng kiến khá nhiều bước non nớt đến trưởng thành của mình.

 Tối nay lại đồng hành với kẻ chép sử cá nhân đó.

Phố thị hút dần sau mắt ta

Hoàng hôn vì thế cũng loang ra

Đêm nay thao thiết miền nhung nhớ

Gió lạnh, lòng sôi một tiếng Nhà…

Tuấn Anh

Khi nào thì bạn dùng Tớ thay vì Tao?

 

Từ Hán Việt từ lâu được mặc định dùng trong ngữ cảnh trang trọng. Quốc tổ, Gia quyến, Huynh đệ là ba điển hình như vậy.

Trong đánh giá sự vật, hiện tượng - đặc biệt với những sự vật, hiện tượng mang bản chất dẫn dắt tư duy/suy nghĩ - thì triết học hay dùng từ Vĩ đại thay vì To lớn. Và vì thế, kẻ thứ 3 mang tên “Khủng” là một khái niệm khiếm nhã.

Tuy nhiên “Khủng” trong một số trường hợp lại định danh sự vật, hiện tượng rõ hơn. Như khủng khiếp, khủng hoảng…

Và bọn nam nữ yêu nhau thì với chúng, đối tượng tôn thờ được gọi là “thế giới” thay vì “Em/anh là trái đất/vũ trụ, nhân loại/địa cầu của anh/em”…

Nói chung, Hán Việt là ngôn ngữ tạm thời khuynh loát tiếng Việt, nên trước mắt không nên vì ghét ai đó mà gọi Con này Đứa nọ. Mà để sang miệng, cần vay mượn từ Súc sinh!

Giống như bạn gọi Tiến sĩ chứ ai lại bô bô Ông nghè?.

Nên, khi nào thì bạn dùng Tôi thay vì Bố mày với người ngang hàng? - Trả lời, khi rất thân hoặc muốn gọi đòn!

Tuấn Trần

Thử tiên tri...

Dù là mặt trời, nếu tỏa sáng và sưởi ấm nhầm thời điểm thì nó cũng thành một thứ thiên tai.

Loài người cũng vậy, khi thực hiện sứ mệnh không đúng cách thì nguy cơ tuyệt chủng nhãn tiền.

Cá nhân càng thế, nếu chẳng có gì ngoài cần cù thì mọi lộng ngôn, thần khẩu đều nhắm đến xác phàm mà hành hạ.

Nhưng lộng ngôn dẫu sao cũng có nét đáng yêu của thần khẩu. Bởi, như bạn sống ở thế kỷ thứ 1 mà bói trúng thực tế của thế kỷ 21 thì ít nhất trong 2.000 năm ấy, trí tưởng tượng của bạn chễm chệ trong kho tàng văn học, thể loại thần thoại.

Mấy bạn từ thời nâng chim cho nhau đái của tôi thường giễu tôi là đứa chỉ thích vung tay chém vào không khí...

Hãy cứ chờ xem, 2 chục niên nữa, thế giới tiến vũ bão thế nào thì những lập ngôn trên vẫn đúng!

Tuấn Trần