Bóng đá và niềm tự hào dân tộc

Tôi chả ngốc như ông thầy tiếng Anh kia, mang thói quen giao tiếp của nước ông ấy để đối chọi với văn hóa của Đại Việt.

Tôi cũng chả dại như mấy chú quần đùi áo số u-bê-kít-tăng dám khiêu khích niềm kiêu hãnh của dân tộc tôi mấy ngàn năm văn hiến.

Tôi chỉ rón rén đặt dấu chấm hỏi, rằng, trong trường hợp ông HLV người Hàn lỡ hoang tưởng mà phát hiện mình là người gốc Trung Hoa, thì theo ngôn ngữ đương thời “Dưới sự dẫn dắt của thuyền trưởng người Trung Quốc, tuyển Việt Nam đã chinh phục đỉnh cao châu lục” liệu niềm hứng khởi vẫn dâng cao không kiểm soát như hiện tại?

Chúng ta tự hào Ngô Bảo Châu là người Việt đứng trên đỉnh cao khoa học, nhưng chúng ta cũng ngậm ngùi rằng không có bất kỳ một thiếu nữ nào tự nguyện ở trần quấn cờ mừng vinh quang của anh ấy.

Chúng ta tự hào rằng nửa thế kỷ trước, bằng cuộc tiến công và nổi dậy Xuân Mậu thân đã khiến ngọn cờ quyền lực thế giới phải phải đổi gió, nhưng chúng ta cũng bẽ bàng rằng lớp trẻ hôm nay nhớ số múi trên bụng các cầu thủ còn siêu hơn việc nhớ thế hệ trước đã diệt được bao nhiêu tên Đế quốc.

Tôi chỉ muốn nói rằng, nên tiết kiệm khái niệm “Tự hào dân tộc” đối với 90 phút vận động để có được bảng điện tử hiện lên con số rất cơ học!

Trần Tuấn

THỜI GIAN VÀ TIẾN SĨ BÙI HIỀN?

 Đọc mấy câu (hình như) là của Bút Tre này:

“Anh đi công tác Pơ-lây – cu dài dằng dặc biết ngày nào ra/ Anh đi công tác Buôn mê – Thuột xong một cái lại về với em”

… thì bỗng  mình phục bác Bùi Hiền! – Người mạnh dạn đề xuất cải cách tiếng Việt, mà theo tính toán sẽ tiết kiệm được khá nhiều thời gian viết lách.

Vấn đề là tới khi nào sự hữu dụng mới được ghi nhận?

Giống như ả Thúy Kiều bán dâm và trộm cắp phải chờ tới khi chế độ phong kiến bị thủ tiêu mới được chính thức mặc cái áo “Tài hoa mà phận bạc”.

Giống như mấy địa danh mà mình quen gọi là Đắc Lắc, Con Tum…. Nhưng đến giờ vẫn thấy cách viết chính tả chính thống cứ ngọng nghịu thế nào.

Mình đố ai dám phê bình cách viết của tỉnh Đắk Lắk (Đắc Lắc), Thành phố Pleiku (Pờ lây cu), Người Khmer (Khơ me)… là biến tướng, sai chính tả đấy?

Cho nên mới nói, quần chúng càng ném đá (phê bình) thì càng thấy vị Tiến sĩ này giống Nguyễn Du. Nhất là câu cảm thán “Bất tri tam bách dư niên hậu/ Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như? – Không biết ba trăm năm lẻ nữa/ Người đời ai khóc Tố Như chăng?”…

Anh Tuấn

Chân lý chỉ là rùa so với mũi tên thời đại

Một sự ngẫu nhiên mà khéo như cố tình sắp xếp. Đó là hai thông tin ấn tượng trong ngày đối với tôi.

Một là bài viết của Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang “Lịch sử giúp chúng ta hiểu hiện tại, dự báo tương lai”.

Trong đó, ngoài chuyện đề cập mối nguy của chế độ trước vấn nạn sâu bọ, có nói tới chuyện triều Trần sụp đổ do chấp nhận hiện trạng trong dân có biến, lờ lớ lơ Thất trảm sớ của đại thần Chu Văn An khiến ông phải tự nguyện “trảm” chức của mình.

Thứ hai, Phó Chủ tịch quận 1, "Tư lệnh an ninh vỉa hè" Đoàn Ngọc Hải xin từ chức, thực hiện cam kết hồi đầu năm ngoái rằng không đòi lại vỉa hè cho người đi bộ sẽ cởi áo từ quan.

Ngẫu nhiên là hai thông tin trong một ngày đề cập đến việc treo áo vì những bất lực trước những điều mà đa số lòng dân biết rõ là sai trái: Tham nhũng và Vỉa hè tặc!

Khéo như sắp xếp ở chỗ cả hai sự kiện cách nhau hơn nửa ngàn năm trên gián tiếp khẳng định rằng Chân lý chỉ là con rùa so với mũi tên thời đại.

Giống như Thuyết Nhật tâm chịu hắt hủi nhiều trăm năm trước khi trở thành đáp án chính thức về vũ trụ của học sinh tiểu học ngày nay. Giống như ông Bí thư tỉnh Vĩnh Phú Kim Ngọc, phải chờ tới lúc Kinh tế thị trường kéo đời sống của nhân dân như gió đẩy diều mới mới được truy tặng huân chương.

Và, những “giống như” ấy liệu có ứng vào ước mơ của Nguyên Bí thư thành ủy Đinh La Thăng?, rằng: “Kể từ giờ phút này, toàn bộ tâm trí của tôi sẽ dành cho một việc duy nhất đó là cùng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố mang tên Bác Hồ vĩ đại, kế tục xứng đáng sự nghiệp vẻ vang được gây dựng bởi các vị tiền bối mà tôi kính trọng”.

Ông đã quyết thế, chắc không để lời nói gió bay rồi ngậm ngùi lui chức. Nhưng tiếc rằng, ước mơ ấy bị chặn lại bởi những cáo buộc sai phạm trước đó hàng chục năm, thời ông làm chủ tịch PVN.

Nếu thời Trần mà có pháp luật tương tự hiện nay thì Hoài Văn Hầu đã chết từ lúc hùng hổ lao vào hội nghị Bình Than, bóp nát quả cam trước mặt các đại thần. Còn đâu cửa mà khẳng định tuyên ngôn trên cờ “Phá cường địch, báo hoàng ân”?

Anh Tuấn

CHÍ PHÈO THÈM LƯƠNG THIỆN NHƯ THÈM RƯỢU?

HAY TA GỌI ANH DU CÔN BẰNG TÊN KHÁC, MIỄN LÀ KHÔNG PHẠM HÚY CHÍ PHÈO?

Góc nhìn khác về nhân vật Chí Phèo của nhà văn Nam Cao dư luận ồn ào mấy hôm nay thật ra không phải đợi tới khi nghiên cứu sinh Nguyễn Sóng Hiền khai mở (ngày 5-12-2017), mà ít nhất nó xuất hiện từ 7 năm trước, hôm 11-12-2010, với bài “Chí Phèo thật lòng muốn lương thiện hay chỉ lương thiện trong lúc say” của mình, trên website TS Phạm Ngọc Hiền quản trị.

Đến giờ, mình vẫn không đặt vấn đề nên hay không nên đưa tác phẩm này vào chương trình giáo dục phổ thông, vì học sinh giờ nếu không chủ động dạy thì chúng vẫn dư sức tìm trên mạng nếu muốn.

Và mình vẫn cho rằng đây là một viên ngọc văn chương của thế kỷ 20, vấn đề là mỗi người ngắm nó như thế nào và rút ra giá trị gì, chứ không phải chỉ duy nhất một bài học đạo đức: Cái Thiện chảy về nguồn, đại loại thế!.

Nên, hãy để viên ngọc ấy tỏa sáng theo cách cảm nhận của mỗi người nói chung, học sinh nói riêng. Lý do,  nó là một tác phẩm nghệ thuật,  mà nghệ thuật thì nên thoát ra khỏi vòng kim cô của bất kỳ ý thức hệ nào.

Đăng lại bài viết của mình, có gắn thêm 2 cái tít phụ để ai quan tâm đọc đỡ mệt.

CHÍ PHÈO THẬT LÒNG MUỐN LƯƠNG THIỆN HAY CHỈ LƯƠNG THIỆN TRONG LÚC THẬT SAY?

Trong chương trình giáo dục phổ thông, dòng văn học hiện thực phê phán được định hướng giảng dạy theo hướng lên án xã hội (thời Pháp thuộc) bất công, đời sống nhân dân bị đẩy tới mức bần cùng hóa và họ có khao khát vươn lên mãnh liệt nhằm thay đổi cái tối tăm, khổ sở mà mình đang phải chịu đựng (Bước đường cùng, Vợ nhặt, Chí Phèo,...).

TÊN TÁC PHẨM CHÍNH LÀ SỰ KHÁI QUÁT NỘI DUNG

Dưới sự định hướng ấy, một trong những tác phẩm được coi là điển hình là Chí Phèo của Nam Cao. Anh ta bị Bá Kiến, tức đại diện của giai cấp thống trị lúc bấy giờ hành hạ hết kiểu này đến kiểu khác như: Đẩy đi tù, biến thành nô lệ suy nghĩ, sử dụng làm công cụ dao búa,... để rồi cuối cùng Chí Phéo vùng lên, thực hiện cái khao khát cháy bỏng muôn thủa của nhân loại là được "làm người lương thiện".

Tuy nhiên, đó có thực là ý tưởng của Nam Cao khi bắt đầu viết truyện ngắn này không? Theo tôi, tác giả "Đôi mắt" đã nhìn Chí Phèo ở một lăng kính khác hẳn....

"Ý tại ngôn ngoại"!... Thông thường, tiêu đề của một tác phẩm văn học đã là một khái quát bao trùm về ý tưởng của tác giả rồi. "Chí Phèo" xuất hiện ở tập truyện đầu tay (1941) là "Đôi lứa xứng đôi". Còn lần đầu tiên tác giả đặt tên cho tác phẩm là "Cái lò gạch cũ".

Cái tên "Đôi lứa xứng đôi" gợi cho ta cảm giác của những cặp tương đương, bổ sung nhau (Rổ với rá cạp lại). Nó chỉ đơn thuần mang ý nghĩ là sự lắp ghép của những nhân cách khiếm khuyết (Chàng thì say xỉn, côn đồ, nàng thì dở hơi, hâm hấp)

Thì cái tên "Cái lò gạch cũ" gợi đến cơ sở để khai sinh một tên du côn phá làng phá xóm. Chi tiết cuối truyện, khi Thị Nở sờ tay vào cái bụng báo hiệu một sự tiếp diễn của quy luật "Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”. Một đứa “con hoang”, thiếu giáo dục, khi lớn lên chắc chắn bản năng sống của nó, nhu cầu có miếng ăn miếng uống sẽ buộc nó phải tôn thờ giá trị ác mà thôi, phải trộm con gà con vịt, phải biết bắt nạt, phải gây nỗi khiếp sợ cho người khác.,..

Hoặc với cái tên truyện "Chí Phèo" thì đơn giản tác giả muốn đặt tên nhân vật chính là tên tác phẩm, giống như muôn vàn các truyện ngắn có các tiêu đề như   "Truyên Anh A", "Truyện Chị Bê", "Cô C",...

Tóm lại, nếu so sánh với thời bây giờ (cũng đầy rẫy tội phạm, tệ nạn, thanh thiếu niên hư,...) nếu suy từ tên truyện thì không có cái tên nào trong 3 cái tên trên đây thực sự mang thông điệp lên án cái xã hội đẩy người ta vào thế "bị dồn vào chân tường" cả.

Chi tiết được các nhà định hướng phê bình văn học chú ý trong truyện là cảnh Chí Phèo mặc cả với Bá Kiến "Tao muốn là người lương thiện! Nhưng ai cho tao làm người lương thiện?.." rồi đâm chết Bá Kiến trước khi tự xử mình... Nhưng chẳng cần quan sát kỹ cũng thấy anh Chí nhà ta "muốn làm người lương thiện" trong lúc.. say và bị thất tình.

Một sự ảo não trong tình yêu cộng thêm trạng thái thiếu tỉnh táo ấy thì lý nào có thể ý thức được mong muốn chính đáng của mình? Câu nói "Muốn làm người lương thiện" là lý do để hành quyết kẻ bắt Chí phải làm người ác hay chỉ là một trong hệ thống lý do "làm tiền" mà Chí từng áp dụng trước đó với Cai Cường, Đội Tảo?

Nếu là lý do làm tiền thì phải đặt dấu hỏi cho câu hăm dọa trước đó của Chí với Bá Kiến "Tao không cần tiền"! Phải chăng đó là câu nói lửng lơ để buộc Bá Kiến phải suy rộng ra rằng "Tao không cần tiền... ít nhưng tao cần nhiều tiền"?

Hành động tự sát sau khi xử lý cụ tiên chỉ là hành động xuất phát từ suy nghĩ "không thể làm người lương thiện được nữa"  hay là do thói quen ăn vạ quá đà, vượt quá sự kiểm soát của kẻ chuyên rạch mặt ăn vạ?

NHÂN CÁCH KHÔNG THỂ CẢI TẠO TRONG MỘT KHOẢNH KHẮC!

Duy nhất một lần Chí Phèo tỉnh rượu và thấy "Bâng khuâng" nghe những âm thanh của đời sống làng quê, mơ một mái nhà hạnh phúc với những đứa con,... Đây là điều đáng trân trọng hiếm hoi ở một nhân cách khiếm khuyết.

Tuy nhiên tình tiết này có vẻ lạc lõng vì cái máu bất lương đã ngấm trong người hàng chục năm rồi mà chỉ có duy nhất một lần tỉnh táo để nhớ ra rồi sau đó lại quên ngay vì triền miên trong say khướt.

Cái mong muốn tốt đẹp ấy ngắn ngủi, không có chiều sâu, không luôn luôn được nuôi dưỡng nên không thể biến thành kế hoạch hành động được.

Trên đây phân tích động cơ "muốn làm người lương thiện" của Chí Phèo về mặt lý luận. Còn trên thực tế, tôi tin rằng nếu có một cuộc thăm dò ý kiến về "biểu tượng Chí Phèo" thì kết quả sẽ cho ra đa số rằng: "Nói tới "Chí Phèo" là nói tới những kẻ bất lương, cù nhầy, hung hãn, chuyên phá hoại và gây tổn hại đến người khác."

Từ sự áp đặt tư tưởng cho tác phẩm, qua đó bắt học sinh phải suy nghĩ, phân tích theo cách thức đã được lập trình cho thấy có một khoảng cách khá xa so với sự vận động của cuộc sống thực tế...

"Chí Phèo" đã trở thành một biểu tượng, một câu nói cửa miệng khi người ta muốn nhận xét về một kẻ bất lương. Người ta nói "Cái thằng A mất dạy, vào tù ra tội nhiều như đi chợ, nó Chí Phèo lắm đấy" thì người ta hiểu rằng đó là một kẻ hết đường cải tạo, không dám và không nên động đến! Chứ người ta không nghĩ thêm rằng "Nhưng cái anh A này có những suy nghĩ rất đáng trân trọng!" cả.

Nhà giáo dục nói một đằng, dân gian hiểu một nẻo thì đó là do dân gian không thuộc bài hay nhà giáo dục thất bại vì cố tình định hướng giá trị nhưng khập khiễng so với thực tế?

Trần Anh Tuấn

CẢI CÁCH TIẾNG VIỆT: SAO KHÔNG?

Theo cha đẻ của công trình nghiên cứu này, nếu viết theo cách của ông sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian viết lách, biên tập… so với hiện nay.

Khoảng 10 năm trước, nếu bạn nghe tới một đề xuất ở Việt Nam nên công nhận Mại dâm là một nghề,  bạn thấy đó là một ý tưởng khá hâm.

Khoảng 20 năm trước, nếu bạn thấy  đâu đó có ông cán bộ lỡ đẻ đứa thứ 3 mà không bị xử lý, bạn cũng thấy rất phi lý.

Khoảng 30 năm trước, nếu trong bất kỳ văn bản chính thống nào cổ súy sự tiến bộ của nước Mỹ,  bạn sẽ khẳng định ngay đó là lỗi đánh máy.

Và chừng 4 thập kỷ trước, nếu bạn nghe ai hào hứng với kinh tế tư nhân, thì đích thị đó là anh phản động.

Nếu bạn đồng ý với 4 điều trên thì vui lòng cho 4 phát gật đầu. Khi gật rồi thì tiếc gì không gật thêm phát nữa.  Rằng,  việc cải tổ tiếng Việt tương tự ý tưởng của Tiến sĩ Bùi Hiền, chỉ là vấn đề thời điểm!

Một công trình tỉ mỉ (ít nhất là thể hiện qua con số hơn 2.000 trang tài liệu) thì không nên nặng lời quy kết đó là sản phẩm của khoa học gia rửng mỡ.

Nếu quy như vậy, có thể bạn đang đi lại con đường các cụ đồ nho xưa chửi chữ quốc ngữ bây giờ.

Nên, gì thì gì, cứ phải nghiên cứu, phân tích kỹ trước khi múa tay trên bàn phím  để khen hoặc chê!

 Trần Tuấn

Bình đẳng giới không phải là sự vật lộn có trật tự!

Bình đẳng giới

Tức rằng, nếu phái mạnh kiểm soát Nam bán cầu thì phái đẹp phải nắm Bắc bán cầu? Nếu các anh là chính phủ, phụ nữ phải là quốc hội?

Nếu các chàng lái được máy bay giữa bầu trời, đương nhiên các nàng thừa sức điều khiển được máy cày trên ruộng rau? Nếu ông uống rượu, bà chả tội gì không xử bia?

Bạn nín thở 10 phút,  đối tác của bạn cũng phải bịt mũi 600 giây?...

Nếu bạn cứ đinh ninh như thế nghĩa là bạn nhất trí rằng nai vàng nhất định phải ngang quyền với sư tử, và bạn sai.

Vì, Bình đẳng giới không phải là sự vật lộn có trật tự!

Giá trị của văn minh không đến từ việc bạn nỗ lực để ngang hàng với giới khác, mà ngược lại, xã hội tiến bộ đôi khi là việc tranh giành nhau phẩm chất ngốc nghếch.

Như hôm qua, sau khi xử xong cái đại hội 20-11, vợ tớ xúng xính chao nghiêng vạt áo dài trước gương, xoay qua xoay lại, thẫn thờ tự ngắm một lúc rồi hỏi: Đố anh biết bây giờ em bao nhiêu ký lô?

Tớ nhanh miệng trả lời: Câu đố này anh không giải được!.

Thế là hòa bình! Còn bạn, thử tỏ ra ta đây hiểu biết về đo lường xem?

Đấy, tinh tướng kiến thức trong trường hợp này là đứt cước!

Trần Tuấn

Đạo đức lưỡng tính?

Hôm 17-11, một loạt tờ báo đưa tin thời khắc đền tội của Nguyễn Hải Dương – Sát thủ cướp 6 mạng người ở Bình Phước.

Họ phỏng vấn nhân dân, lấy ý kiến những người liên quan trong vụ án, thậm chí đưa ảnh quan tài….

Một số quan điểm phê bình, rằng đó là sự hân hoan trước việc xử tử 1 đồng loại.

Chả sao cả!

Bạn đã đọc truyện Thạch Sanh, truyện Tấm Cám, truyện Kiều? Những kẻ hãm hại nhân vật bạn yêu quý luôn hứng cái chết khốc liệt hơn hình thức tiêm thuốc độc bây giờ rất nhiều.

Và bạn đã bao giờ lên án “bọn” tác giả những câu chuyện ấy hành quyết nhân vật của họ một cách mất văn hoá, vô nhân tính?

Tất nhiên, Nguyễn Hải Dương là một trường hợp khác Lý Thông, bà mẹ ghẻ, thằng Sở Khanh..., nhưng việc khác động cơ hại người không có nghĩa là bạn thay đổi quan niệm về việc tiêu diệt cái ác, ủng hộ cái thiện.

Và nếu bạn vẫn cho rằng việc hào hứng đưa tin cái chết của Nguyễn Hải Dương, kẻ cướp mạng của 6 người, là bất nhẫn…

Vậy, có lẽ bạn là một nhà đạo đức lưỡng tính?

Trần Tuấn