Thứ Ba, 4 tháng 8, 2026

Cá chép hoàn cá chép?

Sau biến cố thi tốt nghiệp ở Tuyên Quang khiến non 30 người bị khởi tố thì hôm nay Bộ GD-ĐT cho hay hơn 320 học sinh sẽ vượt lại vũ môn.



Ảnh: Internet


Cách tạo điều kiện tái tranh tài này có lẽ là giải pháp phù hợp nhất để đảm bảo công bằng cho sĩ tử dù rằng nó khiến ngành chức năng ê chề thêm nỗi hổ thẹn mang tên “quýt làm cam chịu”.

Nói về mối quan hệ quýt - cam, chuyện biểu diễn nghi thức đội sốt xình xịch mấy hôm nay dường như có nguyên nhân từ tư duy muốn sáng tạo hoặc khuyến khích sáng tạo của vài người lớn. Những thiếu nhi thể hiện vũ điệu ấy, không ít thì nhiều cũng bất đắc dĩ bị lan truyền hình ảnh cùng những bình phẩm thiếu thiện cảm…

Vậy, cách nào để không tái diễn những đáng tiếc tương tự 2 việc gây tổn thương tới quyền lợi cùng tâm lý lứa tuổi trẻ em như ở trên? Nhận sai, xin lỗi rồi hứa khắc phục?

Không, con đường xoen xoét ấy mòn rồi!… Mà nên tạo điều kiện để các em/ người giám hộ các em kiện thẳng mọi cá nhân/tổ chức gây nên bất kỳ xáo trộn nào gây ảnh hưởng tệ hại tới bệ phóng tương lai của các em.

Cùng với truy trách nhiệm hành chính/hình sự, kiện từ mỗi cá nhân thế này tin rằng tăng thêm độ sáng của mỗi con mắt tự soi, tự sửa…

Miếng ngon nhớ lâu, đòn đau nhớ đời - câu này các cụ nói, áp dụng tình huống trên, cấm sai!

Tuấn Trần

Chủ Nhật, 2 tháng 8, 2026

Trăng 2026 phải khác trăng trăm năm nữa!

“Số cô chẳng giàu thì nghèo/ Ngày 30 tết thịt treo trong nhà/ Số cô có mẹ có cha/ Mẹ cô đàn bà cha cô đàn ông…” - dân gian.

Kể mà dừng lại ở trên thì bất cứ thầy bói nào cũng là đấng tiên tri, kim chỉ nam sắc bén cho mỗi khách hàng. Tuy nhiên, vì say sưa tán hươu tán vượn nên bói toán cả nghìn năm chỉ là một nghề mang tính xác suất.



Ngày nay, với tiến bộ vũ bão của công nghệ, chắc chưa tới 52 năm nữa, mọi chuyện cổ tích được hiện thực hóa, và tất cả mong muốn sâu thẳm từ mỗi cá nhân đều giống như món đồ trong túi, muốn lôi ra lúc nào cũng lôi được.

Khi ấy, có lẽ chỉ cần cấy vào đầu một con chip, bất cứ ai cũng sung sướng bởi cảm thấy được thụ hưởng mọi nhu cầu. Quy luật Chủ-Tớ giữa con người và máy móc bị đảo ngược nhưng chắc chẳng mấy bộ não nào băn khoăn.

Còn tới thời điểm gấp đôi số thời gian trên, lịch sử nhân loại có thể đã hòa vào lịch sử thế giới từ lâu - Hoà tan!

Nghề bói toán đương nhiên vẫn có cơ hội là thành tố của một quá khứ mà tầm vóc luôn thấp hơn tiên tri.

Tuấn Anh

Thứ Tư, 29 tháng 7, 2026

Lá cây cũng có thời

Tháng 7-1976, nước mình do Đảng lãnh đạo đã chính danh XHCN khi chưa tròn 31 tuổi. Theo quyết tâm mới đây, năm Đảng 200 mùa xuân, Việt Nam trở thành quốc gia XHCN phát triển trình độ cao. Khi ấy tuổi của đất nước là 185, và từ đó, nấc thang để vươn lên tầm vóc tối cao (nếu có) dứt khoát không xa.



Trăng ở một xã


Cách hiểu “trình độ cao” là so với 4 nước hay thế giới đa mô hình có lẽ không đáng để đặt ra. Bởi, tiêu chuẩn do con người định đoạt; điều chỉnh hoặc bổ sung nội hàm của tiêu chuẩn cũng từ con người. Việt Nam dư sức định nghĩa lại lý tưởng “Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” chứ không nhất thiết tham khảo quan điểm của bất cứ tác giả ngoại quốc nào.

Năm 2020, chúng ta đã lỡ cơ hội trở thành nước công nghiệp hình như có nguyên nhân chưa tính toán xây dựng thuật ngữ “nền sản xuất mang bản sắc quốc gia”?.

Còn nay, với con đường XHCN trình độ cao, cái tầm trong tư duy, cái tâm trong cống hiến, cái tài trong thực thi đã vượt xa thời đó, nên “lỡ” là một dạng “phản động từ” không thể chấp nhận trên tiến trình định vị quốc gia, dân tộc.

Dù vậy, “có thể rút ngắn con đường ấy trước 2130 hay không” luôn là câu hỏi cần đáp số. Cá nhân mình tin bằng tinh thần vượt nắng thắng mưa như hiện nay, điều gì cũng dễ đến.

Nhìn theo phép biện chứng, bây giờ công nghệ đang như đứa đầy tớ vừa nhiệt tình vừa điêu luyện phục vụ nhân loại… thì trăm năm nữa, nếu đưa cụ Các - Mác vào không gian của một xã ở ta, có lẽ cụ sẽ không nói gì. 

Nhưng khi ấy, một chiếc lá cây cũng đọc rõ suy nghĩ của cụ.

Tuấn Trần

Thứ Năm, 23 tháng 7, 2026

Vài nghĩ ngợi tháng Bảy

 VIẾT LẠI THÓI QUEN

Cách nào để biến một trinh nữ trở thành quả phụ hơn nửa thế kỷ? - Câu trả lời có lẽ không nằm ở quy định, mà đôi khi ở chỗ người đinh ninh quy định ấy coi phẩm giá là ưu tiên thứ nhì sau cảm xúc xã hội?

Câu chuyện của nàng Tô Thị thế kỷ 21, bà Nguyễn Thị Lệ, là cái kết lung linh đối với nhiều người. Mình cũng nằm trong số ấy dù có chút băn khoăn như ở trên.

Nhưng chút băn khoăn nhỏ nhen ấy có hề chi, khi Triệu Đà - người thiết kế sự tích ngọc trai - còn được coi như khởi đầu của 4 đại triều trong “đệ nhị tuyên ngôn độc lập”: Bình Ngô Đại cáo - “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập/ Cùng Hán, Đường, Nguyên, Tống mỗi bên hùng cứ một phương”…

Pháp luật, lịch sử, văn hóa hay luân lý,... đều từ con người viết ra.

 

TRĂNG CHIỀU

Một chấm thôi, nho nhỏ

Xuyên qua hàng bưởi thơm

Một vàm mây rực rỡ

Cháy hai vùng không gian


Chiều buồn mà rất ngoan

Chết dần trong tư lự

Nhường bóng đêm hung dữ

Nghiền ánh trăng thêm vàng…

 

Đôi khi cuộc sống xiên ngang

Kiểu gì cũng phải hiên ngang… giả vờ

 

NGŨ TUYỆT

Khi chúa mây vẫy vùng nơi gió lộng

Màu của tim lặng lẽ nhuộm trời mơ

Khi ánh sáng ngủ vùi trong bão tố

Cũng là khi trăng thắm đến không ngờ!

Đêm mai, thơ hành lạc với bơ vơ???…



TÁI LỰA CHỌN?

Chín năm, ừ nhỉ, sương trong mắt

Ta vụt bâng khuâng trước hai đường

Một băng mê mải lên viễn đích

Một xuống trời mơ vạn mến thương…

 


Tuấn Trần

Thứ Tư, 15 tháng 7, 2026

50.000 nguồn lực?

Mỗi năm, nước mình xuất bản hơn 5 vạn đầu sách, trừ đi không nhiều sản phẩm tái bản, lượng tri thức khổng lồ đó tỏa ra xã hội để đáp ứng nhu cầu bồi đắp sự uyên bác của bất cứ ai.

Cùng với vô số sáng tạo từ lĩnh vực điện ảnh, điêu khắc, hội họa, âm nhạc… có lẽ, tài sản tinh thần sinh ra trong mỗi chu kỳ 365 ngày chỉ có thể khái quát bằng 3 chữ đầy tự hào: Vô cùng lớn.

Kể mà những chỉ số GDP, Hạnh phúc, Thông minh… cũng dồi dào như thế thì tốt biết mấy. Tuy nhiên, bởi đó là sự liên tưởng khập khiễng nên ước ao ấy mình chớm nghĩ rồi dẹp ngay.


Dù vậy, vẫn có thể rón rén đặt câu hỏi, rằng: Với bằng ấy tài sản giá trị được khai sinh hàng giờ, hàng ngày, hàng tháng đấy thì khi nào được tập hợp, cô đọng, tinh lọc để “luyện” thành bản sắc trong kho tàng văn hóa nhân loại?

Hay cứ rời rạc, tản mát… xong bất thần bật lên bởi phát hiện của vài cá nhân mang tư duy khác biệt?

Tuấn Anh

Thứ Hai, 13 tháng 7, 2026

“Nịnh ca”

Nếu “nịnh” là một tội thì hơn 40 năm trước mình đã nhen nhóm mầm mống bất lương. Khi ấy, đứa bạn thò lò mũi xanh chìa ra khúc sắn, nói sẽ cho nếu mình công nhận nhà nó nghèo - vì thời đó “Giầu ăn đầu ma, nghèo ăn kẹo thơm”.

Nhưng vì đến nay “nịnh” chưa thành một tội nên trong một số trường hợp, mình vẫn có thể xoen xoét rằng không ít chính sách rất đáng bị phê bình bởi quá hoàn hảo, chặn cơ hội để thế hệ sau điểu chỉnh hoặc bổ sung!

Mình cũng có thể chửi đổng đứa trộm gà mà mục đích chỉ to tiếng để chủ gà nghe thấy mình bức xúc giống họ.

Còn, để lên tầm đẳng cấp phải là nịnh chính bản thân. Vì khi ấy, kẻ nịnh ngạo mạn với chính những điều họ nói ra. Nghĩa là họ nịnh bạn và hầu hạ nhu cầu của riêng họ.


Vài tưởng tượng tình huống mà đã thấy công cuộc nịnh muôn hình vạn trạng. Chẳng trách, nó chưa bao giờ bị khu biệt thành tội danh dù rằng lịch sử nhân loại hằng hà sa số ví dụ nịnh là nguyên nhân gây thảm cảnh quốc gia, dân tộc.

Như chuyện Lã Bất Vi dâng tì thiếp lên Tần Vương hay Mỵ Châu trúng nam nhân kế của Triệu Đà…  - Đó có lẽ chỉ đứng cấp 3 trong thang 10 của kỹ năng lấy lòng…

Tuấn Trần

Thứ Năm, 9 tháng 7, 2026

Lý luận của mây

Khi trông từ xa, những đám mây thường hiền lành tựa thượng đế, nhưng lúc kéo lại tầm nhìn, đôi khi hình thế dữ dội như tên lửa.

Dù vậy, chỉ vài phút, bởi gió, nó chuyển tới vũ điệu khác.


Cuộc sống cũng thế. Nếu bạn coi chân lý là ảo ảnh, chân lý đẹp như mây. Còn khi đóng khung lại, ở trường hợp này là giam vào một cú bấm máy ảnh, bạn có thể  tận hiến cho đam mê trong quá khứ bằng tinh thần sống mái.


Như sáng qua, 8-7, tận hưởng quãng nghỉ trên chặng bon chen, mình rong ruổi qua vài nơi in kỷ niệm. Bỗng thấy, thay vì như những thành trì kiên cố của ký ức, những nơi ấy mở ra nhiều dòng chảy mang tên “khởi đầu”.

Cuộc sống… tái bồng bềnh một cách thi vị.

Tuấn Anh

Giao thừa?...

Chim hết thì bẻ cung, thỏ chết, chó săn bị thịt - Câu tổng kết thời Xuân thu chiến quốc hơn nghìn năm trước đến nay không phai giá trị. Nó thậm chí đậm đà hơn thông qua vận dụng linh hoạt của các bản sao Câu Tiễn thời nay.

Có phần đúng mục tiêu. Bởi, mỗi cá nhân khi sinh ra đều ít nhiều mang sứ mệnh của một quân cờ thế sự. Kẻ chơi cờ vì thế đương nhiên xuất thân từ quân cờ - kiểu mưu mô, tài năng hoặc may mắn mà lĩnh xướng nhịp điệu cuộc chơi. Từ đó, quyết định thí hay giữ đồng đội.



Nhưng sai về đạo đức. Vì thói hành xử Điểu tận cung tàng, Thố tử cẩu phanh ấy, khi sang nước mình được diễn giải cô đọng bằng thái độ dứt khoát khinh: Ăn cháo đá bát!

Thời sự vài hôm cứ nhộn nhạo. Có vẻ như tâm trạng mấy nay trở lại trạng thái “bâng khuâng đứng giữa đôi dòng nước” nên mình nhìn gì cũng đầy rụt rè và hồ nghi. Vùi đầu vào mấy điển tích Tàu, càng thêm hồ nghi lẫn rụt rè.

Chỉ cảm nhận về cái đẹp là bất biến.

 

“… và dẫu trời có cao rộng bao la

Thì đích đến chẳng thể nào sai lệch!

Người ta hay gọi đó là 8X

Một cánh chim vừa đủ sức khinh trời

Một bông hoa kiêu hãnh đọ ban mai

Một tiếng thét cắt ngang ngàn sấm sét…” - trích Thế hệ chúng tôi - Trần Anh Tuấn

Tuấn Trần

Thứ Ba, 7 tháng 7, 2026

Ngoài tiếu lâm, mọi tếu táo không được phép nằm trong sách vở?

Nghe nói, Tự Đức là ông vua “tự do ngôn luận” với chính sử nhất khi nhận định hàng loạt sự kiện hơn nửa thiên niên kỷ giữ nước của tiền nhân bằng con mắt của vua một triều đại.


Sự lộng ngôn, nếu có, của nhà vua này, đến nay chưa có kết luận mang tính chất bản án nào. Vì thế, đó là những tư liệu tham khảo không bị ràng buộc bởi sự dứt khoát sai hay dứt khoát đúng.

Nhưng dẫu sau này có nhận định đúng hay sai, ông vua ấy vẫn là một tượng đài về tính khẳng khái: Dám nghĩ, dám nói, dám chịu trách nhiệm.

Và nếu những phát ngôn “bật lại” quan điểm của quảng đại quần chúng thời ấy gây ảnh hưởng xã hội, thì nhìn chung, chúng vẫn thú vị hơn là cần xa lánh.

Bởi, so cả tiền thế lẫn hậu thế, vua Tự Đức thường lập ngôn chứ chưa hiện thực hóa phát ngôn.



Không như ít nhất cụ Hồ Quý Ly, khiến đất nước tuột khỏi nhân dân bằng cách vừa nghĩ, vừa nói, vừa làm rồi làm quyết liệt. Kết quả là sau đó ông Lê Lợi phải lên tiếng

Tuấn Trần

Thứ Hai, 6 tháng 7, 2026

Ngôn ngữ không mãi "lùn"

Nếu máy móc hóa chính tả thì Khai  - giống như Khởi đầu, kiểu khai mạc, khai hội, khai xuân, khai bút, khai tiệc, khai….  Còn Phóng - hàm ý về bùng nổ, giống phóng lao, phóng tiễn, giải phóng, phóng khoáng…

Nên Khai Phóng, ghép lại thành “Mở ra điều mới”!.

 

(Ngẫm miên man sau buổi trưa đợi kết quả từ 175. Và nghĩ: Nếu bệnh viện lúc nào cũng vắng vẻ và êm đềm thế này, thì thiên đường đây chứ đâu!)

Hồi khởi nguyên ngôn ngữ, nếu các cụ gọi con đường là “cái ao”, đàn ông là “thị mẹt”, phái đẹp là “giặc cái” thì cách hành văn của thế hệ con cháu sẽ như vầy: Trên hàng loạt cái ao của đô thị, tiếng còi xe nức nở đòi vượt; Thị mẹt sống ở trong trời đất, phải có danh gì với núi sông; Gia đình 2 giặc, chồng hạnh phúc…

Vì thế, dùng giá trị bây giờ như một dạng công cụ suy diễn để soi vào bản chất khái niệm nhiều năm trước, có vẻ như giống động tác tối nay nếm đậu phụ rồi sáng mai mới thò đũa quệt mắm tôm đưa lên lưỡi.

Ngôn ngữ như con người, nó trưởng thành và biến đổi theo thời gian. Giờ chả mấy ai nói Doanh nhân là tầng lớp hạng 4 xã hội sau Sĩ, Nông, Công. Cũng chả ai nói giới làm công nghiệp văn hóa là Xướng ca vô loài…

Và vì ngôn ngữ như con người, khi bạn giao tiếp, tôi sẽ biết bạn là ai.

Anh Tuấn 


Thứ Tư, 24 tháng 6, 2026

Vẻ đẹp của uyển ngữ

 “...Yêu cầu tối cao của một Biên tập viên là khả năng làm xiếc với thông tin. Tức, kỹ thuật đánh giá, tổ chức, cân bằng, nhiều chiều và khách quan…

Vốn ngôn ngữ đối với Biên tập viên rất cần thiết nhưng không phải nhiệm vụ quá trọng yếu. Tuy nhiên, vẫn cần học hỏi để từ thân phận công nhân chữ nghĩa lên thợ viết rồi thành nghệ nhân…”



Hồi nửa thập kỷ trước, mình có rón rén lập ngôn bằng 71 chữ trên. Khi ấy viết trong tâm thế kiêu hãnh của một cử nhân Xã hội học xông pha trên sân khấu tin tức.

Và hôm nay, vẫn lập ngôn ấy. Không phải bình về Nguyên hay Cựu, mà là câu chuyện của 2 mỹ từ Giải thể và Chấm dứt hoạt động.

Nếu Giải thể là tiến trình tản ra của khối thống nhất thì Chấm dứt hoạt động như việc hóa đá khối thống nhất ấy.

Các thành tố của Giải thể vẫn có thể mang những tính chất như lý tưởng, quan điểm, nghĩa vụ, sứ mệnh để tham gia hoặc tự tạo khối thống nhất khác, còn Chấm dứt hoạt động là vô hiệu hoặc tiêu diệt mọi manh nha tái sinh quan điểm, nghĩa vụ.

Nhóm bạn tan rã (hay giải thể) thì tình cảm mỗi cá nhân nhóm không mất đi. Nhưng nhóm ấy, dù đang gắn bó trên một con tàu, sóng biển có thể khiến không ai có cơ hội trở thành Rô bin sơn.

Nói một hình ảnh, thì, một khái niệm mở ra cánh cửa mới dẫu hẹp, một khái niệm phủ bạt che mọi tia nắng của bình minh.



Ngôn ngữ mang vẻ đẹp của nhiều mặt chính vì sự điêu luyện trong cách thể hiện ấy.

Hôm nào cảm hứng sẽ nói thêm về mối quan hệ biện chứng giữa Đoàn kết và Sắp xếp.

 

Tuấn Trần

 

Chủ Nhật, 21 tháng 6, 2026

Một cú "liên thông"?

Phong thanh: Xuất hiện khả năng 8 cơ quan báo chí ở và của TP HCM chấm dứt hoạt động, đồng nghĩa với 8 cơ quan vô tình hoàn thành sứ mệnh vô tiền khoáng hậu. Đó là ghi dấu ấn trong tạo lập tiền lệ vô cùng vững đối với cán cân Tài sản và Nhân tâm.



Một số tòa soạn tráng lệ ngụ trên đất quý như kim cương - được tinh lọc, mài giũa qua tâm sức đội ngũ thành viên tòa soạn ấy - nay hợp nhất về trạm nghỉ mang tên “Tài sản công”. Sau đó, đi đâu hay về đâu nằm ở quá trình mài giũa khác.

Một số nghìn nghệ nhân tham gia vào việc chế tác kim cương ấy - cao hơn là vắt tâm huyết xây dựng tòa soạn tương xứng với mỹ danh kim cương - bỗng được “biệt phái”, tạo cơ hội “liên thông” tới đội ngũ lao động tự do.

Một số giải thưởng không ngại tầm vóc quốc gia, như “À ra thế”, “Fair play” của Pháp Luật TP HCM hay “Mai Vàng”, “Tự hào Cờ Tổ Quốc” của Người Lao Động bỗng chênh vênh, không biết “lí lịch” của mình là “Nhiều năm”, “Xóa từ 30-6” hay tuổi đời bắt đầu từ số “0” tính từ khi cái nôi sinh ra chúng chấm dứt hoạt động để bắt đầu hành trình (nếu có) với Báo và Phát thanh, Truyền hình thành phố.

Nghĩa là bơ vơ về thương hiệu chính danh, chênh chao với tư thế “đội ngũ mang ngòi bút tiên phong xây dựng xã hội”… nhưng kiên định rằng ý chí Tài sản và ý chí “thực hiện chế độ theo quy định hiện hành” là không thể bàn cãi”?

Nếu thế, 4 trong nhiều chữ bảo bối “Năng động, Sáng tạo”, có khi là một thông điệp ngầm phổ quát. Rằng sáng tạo, năng động là ưu tiên ám chỉ thân phận con người chứ không quá nhấn nhá vào bản chất chính sách? Đột phá trên cơ sở công khai lấy ý kiến nhân dân/độc giả trở thành một ý tưởng viễn tưởng?

Viết tối muộn Ngày 101 năm Báo Chí Cách mạng Việt Nam.

Tuấn Trần

Thứ Tư, 17 tháng 6, 2026

Những dòng chảy xô nhau

Chữ nghĩa như mụ nhân tình lắm chuyện. 40 năm cầm bút tính từ khi vào vỡ lòng, mình chưa khi nào có pha hành lạc trọn vẹn khoái cảm với mụ ấy.



Mấy nay cũng vậy và bây giờ càng thế. 

Cứ khi mạch nghĩ đang sung thì thằng cha mang tên “phản bác” chính mạch ấy nhảy vào phá đám. Lúc ấy  bỗng bần thần với loạt câu hỏi to đùng, rằng những dòng mình tuôn ra liệu hóa thành chân lý? Những ý muốn thêu hoa có khi nào bị phán như tâm địa nịnh thần? Mọi trải lòng thống thiết biết đâu xuất hiện gồ ghề ở sân khấu bầy đàn nào đó?...

Cứ như thế… Viết trong tâm lý phòng thủ đến cầu toàn đến giờ vẫn là một thứ cực hình chưa thể gọi tên chính xác.

Như đây, một trong vô số điển hình của màn động phòng chữ nghĩa buồn xơ xác:

 

QUẨN!...

Rồi ta lại gặp lại ta

Rồi ngày tháng ngày hôm qua - bây giờ

Rồi cuộc đời đắm mộng mơ

Rồi như đang lở 1 bờ thế gian…

 

Vầng trăng mãi một “khuôn vàng”

Mùa thu mãi vẫn “dịu dàng nắng thu”

Mãi là “rừng rậm âm u”

Mãi xanh là “biển”, mãi ru là “hời”…

 

Chán đời ngửa mặt lên giời

Đã như thế, thế thì thôi chán gì?

Lối mòn cứ thế mà đi

Hành tinh còn quẩn chứ gì riêng ai!

 

Tuấn Trần

 

500 năm cũng như 500 ngày

Diễn giải nôm na, “Trí thức” là người có học vấn cùng ý tưởng góp vào nấc thang phát triển của thế giới. Trí thức chỉ duy nhất phục vụ hoặc khách hàng hoặc đối tác là "Xã hội"!

Nếu thống nhất điều trên, đội ngũ trí thức đứng đầu trong hiện tại chính là những Người làm báo!

Họ có kiến thức để chuyển tải thông tin một cách tinh tế, có bản năng để phát hiện vết thương đời sống một cách thực dụng, có niềm tin tác động chính sách để băng bó, hồi phục rồi thậm chí tận dụng những vết thương ấy mà viết sách giáo khoa cho thế hệ tương lai.

 


Nên, câu chuyện rất nhiều (ước hàng vạn) trí thức đã và đang đối diện cuộc đào thải về sứ mệnh lớn chưa từng thấy nghe cứ như tưởng tượng của ông Ngô Thừa Ân về mức án 500 ngày đêm thiên giới của Tôn Ngộ Không sau đại náo thiên đình.

Thế nhưng, chuyện cả vạn trí thức phải ra đường đang diễn ra thật!. Nghĩa là vô số người làm báo sẽ bỏ bút để dẫn vợ/chồng, con, cha mẹ già… tới thiên đường của thử thách… nhớ bút?.

Mọi đường phố có thể thơm tho hơn bởi những bước chân rải đầy tri thức, xe nước mía, gánh hàng bán bao có thể được vận chuyển dịu dàng hơn nhờ sự tinh tế của những bàn tay trói gà không chặt…

…Nhưng, đáng ngại nhất có lẽ là khả năng xuất hiện khoảng trống thông tin mà trăm triệu dân không nghĩ nổi đó là “khoảng trống”…

Cái giai đoạn “không thể nghĩ nổi" đó mới đích thị là dấu chấm hết cho số phận của tầng lớp người làm báo, trong đó có mình.

Anh Tuấn

Thứ Ba, 16 tháng 6, 2026

Mọi giá trị đều tỏa ra từ tư thế nó đứng!

Nếu đến 29-6, tạm tính là 13 hôm nữa - tương đương 312 giờ và 208 màn hứng thú của môn thể thao vua, bóng đá, - mà không có đột xuất gì thì mình đứng trong tập thể thế hệ cuối cùng của Báo Người Lao Động.

Ở thành phố mang thương hiệu đầu tàu đột phá chính sách, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm… trong hơn 1/5 thế kỷ, chưa khi nào mình nghĩ tới thời điểm trở thành một trong những vĩ thanh đứng sát Mục lục cuốn lịch sử ngành bi tráng.

Bây giờ thì đã nghĩ nhưng chưa tin, còn khi nào tin, thì như môn thể thao vua, số phút bù giờ chỉ được ấn định bởi trọng tài.

 


Viết lê thê vậy chỉ để nói: Nếu hi vọng (đôi khi) được hiểu là ngọn nến trước gió thì mọi cơn gió chưa bao giờ mang ý nghĩa của tuyệt vọng!.

Vì thế, thế hệ cuối cùng của một tờ báo vẫn còn nguyên sự tự tin, ít nhất, về niềm kiêu hãnh khi chắc chắn trở thành một trầm tích giá trị của lịch sử thế giới văn minh.

Tuấn Anh

Thứ Hai, 15 tháng 6, 2026

Sứ mệnh của dã tràng

             Đọc lại Dã tràng... Hồi xưa, với sự tích Dã tràng, mình chỉ hiểu như câu chuyện của một ông chồng bị cắm sừng. Nay ngẫm lại, thấy các cụ nhà ta thâm thúy vượt tầm kiểm soát của thời đại.

Té ra, đó chính là thứ tư duy ngạo mạn của cụ tác giả dân gian, khẳng định rằng chuyện lấp biển giống như đuổi hình bắt bóng. Sứ mệnh của dã tràng, suy cho cùng, chỉ phục vụ trò đùa của sóng biển!.


Và nếu nằm trong hội đồng kiểm duyệt dân gian của thời khắc khai sinh sự tích ấy, mình sẽ trảm ngay tay tác giả đầy phản động kia. Bởi, hắn dám “thâm thúy vượt tầm kiểm soát của thời đại” - gián tiếp tạo tiêu chuẩn thần phục “khôn sống mống chết”.

Tức là tác giả ấy suy tôn thứ hệ thống luôn nhăm nhe tiêu diệt những suy nghĩ kiểu đội đá vá giời!

Tuấn Trần

 

Thứ Bảy, 13 tháng 6, 2026

Ngẫu hứng muôn năm

Ở một kỷ nguyên mà pháp luật là tối thượng, mọi hoài nghi, ấm ức, bức xúc, cay đắng lẫn thất  vọng… đều có thể được giải quyết, cao hơn nữa là giải tỏa, thông qua con đường Tòa án.


Câu chuyện của các tòa soạn từ năm ngoái tới nay không nằm ngoài độ bao phủ uy lực đó. Và nếu những tâm tư ấy tới công đường bằng những cánh bay mang lý lẽ thuyết phục, mình nghĩ bản án dù thế nào cũng sẽ là đỉnh cao vạn trượng trong lịch sử của nghìn năm báo chí cách mạng Việt Nam.

Tôi yêu cách trình diễn của áng mây này.

Viết khi ngẫu hứng cuối trưa 13-6.

Tuấn Trần

Thứ Năm, 28 tháng 5, 2026

Bồi thường sau bão gần 3.000 đồng

Miếng khi đói, gói khi no... Người viết có không dưới 5 lần cùng con chó tự nuôi tên Mich săm soi các vệ đường quanh làng Đại học lúc nửa đêm để kiếm mẩu thuốc lá đủ dài rít được trong 3 hơi.

Hồi 2006 tới 2010 những đường ấy nhiều quán nhậu, karaoke và cà phê, thế mà có đêm nửa mẩu không thấy, phải ra tít xa lộ, phía nghĩa trang, để hi vọng một tạp hóa nào đó chưa đóng cửa hoặc mở cửa sớm.

Cách chi trả hỗ trợ những hơn 2.000 đồng sau bão Kalmaegi cho người dân phường Bình Định, tỉnh Gia Lai bỗng khiến nhớ tới thời thèm muốn phát hiện ra những mẩu thuốc ven đường đó.


(Ảnh: Báo bạn giữ bản quyền)


Ở thời đại công nghệ thân thiện như khí thở bây giờ, chuyện đổ xăng lặn lội nhiều km để tới nơi biết kết quả nhận tiền giống như người của thế kỷ 21 đối thoại với Dưa hấu tổ Mai An Tiêm vậy. Nó dường như là mặt trái của việc dồn sức xây thành Cổ Loa mà xem nhẹ việc giác ngộ anh Trọng Thủy.

Chuyện nhà nước chăm lo thì 1.000 cũng quý, chỉ là cơ quan thực thi quá lý tưởng hóa điều này nên không màng ghi số tiền cụ thể trong thông tin gửi về các hộ bị thiệt hại sau bão? 

Nếu đúng vậy, có trách, hãy trách Kalmaegi lệch lạc mục tiêu quần thảo.

Không rõ những quán cơm 2.000 hay 0 đồng giờ số phận ra sao, nhưng việc phát triển hay lụi tàn của những biểu tượng cho nghĩa cử cao đẹp ấy lẽ ra nên là vệt đề tài đáp lời cách nhìn nhận giá trị của góc nhìn duy vật chất trên.

Anh Tuấn

So tài với gái út

 Ông Hun Xen ở Campuchia mình nghe tiếng từ lâu và thực sự ấn tượng hồi ông ấy đối đáp với con gái ông Thác Xỉn bên Thái.

Sự kiện đó đến nay hãy còn âm hưởng, nhưng chưa nghe thông tin 2 nguyên lãnh đạo xứ chùa tháp, chùa vàng nối lại tình bạn thân thiết. Có lẽ, vì lợi ích đất nước, họ chấp nhận hi sinh tình cảm cá nhân. Và nếu đúng, tinh thần ấy xứng đáng trở thành tượng đài ở cả hai nước.

Liên tưởng điều trên khi nhớ lại huyền sử Đinh Bộ Lĩnh sai lính nã tên vào con ruột để hóa giải áp lực con tin từ đối thủ. Tầm ra quyết định của vị hoàng đế đầu tiên ấy đã khiến sứ quân Ngô Xương Văn, Ngô Xương Ngập hạ nhiệt huyết chiến đấu. Và một phần nhờ thế, cuộc đời dời cái chết của cha con vua Đinh tới thời điểm ông Đỗ Thích “nằm mơ kế vị”.

Nhắc nhớ 2 chuyện trên là một cách tập thể dục tri thức. Bởi, con vịt út trong nhà tháng 9 tới vào lớp vỡ lòng, nên sẽ “áp dụng” như con chị. Tức, mỗi tối cho hỏi 5 câu để thỏa trí tò mò.



 Chứ dứt khoát nhắc nhớ 2 chuyện trên không xuất phát từ những giằng co thông tin trên mạng xã hội chuyện đăng rồi gỡ bài của tờ báo nước bạn trong dòng chảy thời sự sôi sùng sục mấy hôm nay...

Tuấn Trần


Thứ Sáu, 17 tháng 4, 2026

Thể diện cũng là cái uy

Hồi năm Một chín tám mấy gì đó, nhà cô bạn chung vách nhà mình ở khu Nhà máy chuối cũ Nam Định xảy ra vụ đột nhập trộm máy cát - xét rồi láng giềng giữ lại nghi phạm.

Trước khi công an tới còng tay, ông nghi phạm bị một anh trong xóm dùng khóa dây vụt toác sọ. Lý do sau đó được nhiều cô chú lý giải  rằng anh láng giềng ấy vừa bị “nhảy ngựa” chiếc xe đạp nên ghét giới đạo chích.


Chả hiểu sao, vụ tịch thu mấy chục gốc mai vàng ở Côn Đảo những ngày này lại buộc mình liên tưởng tới ký ức trên, khi lực lượng chấp pháp nói rừng mai tại địa phương liên tục bị xẻ thịt trong khi người tự nhận chủ số mai chưa chứng minh được những chuyến tàu chở mai từ đất liền ra.

Nói chung, văn bản quy phạm pháp luật không thể như tâm trạng con người mà sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng. Việc điều chỉnh hay dứt khoát giữ nguyên quan điểm -  gồm cả bằng chứng và suy luận -  chính là thể diện của cấp ra quyết định ấy chứ không riêng bất cứ cá nhân ký, đóng dấu nào.

Câu chuyện Cột dây giày trong ruộng dưa, dường như là một “án lệ” tốt. Và với riêng mình trong kinh nghiệm ứng biến cuộc sống, thì: Thà trả giá cho sai còn hơn bị đánh giá là đứa nhu nhược, “ ba phải”.

Tất nhiên, sau đó mình sẽ âm thầm bù đắp khuyết điểm.

Chứ câu "dũng cảm nhìn nhận" nghe ngường ngượng thế nào...

Tuấn Trần

Thứ Tư, 15 tháng 4, 2026

Thời nào cũng có khúc mạt

    Hồi mê truyện chưởng, mình thích đọc những trang có mấy tay giang hồ mù nghe gió kiếm. Thấy họ chiến đấu rồi chiến thắng đối thủ quá siêu.



    Giờ thì AI đang chứng minh khả năng “đọc vị” ấy. Chỉ cần được sử dụng vài lần, nó biết bạn là đứa thế nào -  thích ve vuốt, lỗ mãng, lợi dụng, trộm kiến thức hay đạo đức giả - để có những tương tác hợp lý. Nhưng, thường những tương tác hợp lý kia thêm một lần nữa nhấn bạn xuống vũng bùn của sự thỏa mãn.

    Đấy là độc hành. Còn ở tầm bang chủ, chả mấy nữa mà một thiết bị nhét trong túi quần có thể ngửi được vận động xã hội, kết nối đủ kiểu thông tin cùng phân tích để vẽ ra chính xác chuyển động của một trinh nữ trong phòng ngủ ở nơi cách nó nghìn cây số.

    Hoặc tấm ảnh trên chẳng hạn, nếu chuyển cho một AI thế hệ tới đây, nó có khi ném ra đống dữ liệu gồm thời tiết, hướng gió, tuổi thọ tán cây… của 10 năm sau. Thậm chí vẽ rõ bản đồ học vấn, hành trình tình cảm đứa tác giả ảnh đang soi mặt giời là mình.

    Tức là ngày nó nghe gió kiếm để bạt đao chém rơi sự ngạo mạn của đấng chủ đang tới gần.

    Và đó là quy luật, như việc chiếc máy dệt thay thế khung cửi.

Tuấn Trần

Thứ Năm, 9 tháng 4, 2026

AI và chủ nhân

 Nói riêng chuyện viết lách, trí tuệ nhân tạo (AI) đang hủy hoại những cuộc thi viết. Bởi, nhiều khả năng khi trao giải, thứ hạng ông nhà văn bỗng xếp sau anh buôn thịt lợn biết cách gõ lệnh cho máy tính… thì dễ xấu mặt ban tổ chức.

AI cũng có thể tiếp tay bạn giành chiến thắng trong tranh luận thông qua tiết tấu ngôn ngữ, dẫn chứng có lợi, phân tán độ quan tâm, thậm chí là kỹ thuật ngụy biện.



Sáng tác đã thế, ngay cả khi bạn nhập một bộ luật cùng toàn bộ hồ sơ của một vụ án cụ thể, đôi khi AI phân xử chuẩn lý, hợp tình hơn 10 ông quan tòa nhân lên.

Còn trong sản xuất, một nó làm việc hiệu quả bằng cả vạn sức, trí miệt mài…

Thế thì nguy cơ mất việc bởi AI rõ như ban ngày, cố chấp để cãi khỉ gì nữa khi hàng loạt thông tin cắt giảm nhân sự cho thấy người sức người thua hẳn máy móc?.   

Nhưng, "mất việc" khác "bị cướp việc". AI không ngấu nghiến niềm vinh quang lao động của bạn, mà chỉ đơn giản khuyên bạn nghỉ ngơi hoặc hướng tới sáng tạo khác.

Nó là đầy tớ. Việc của đầy tớ cứ để đầy tớ làm, tranh chấp chỉ khiến ông chủ tổn thọ vì cay cú.

Sứ mệnh của loài người vì thế không phải chiến đấu với đứa hầu hạ ấy trong hậm hực. Sứ mệnh của loài người là đẻ ra những thế hệ em ún AI chất lượng.

Và đẻ thật, theo chuẩn nghĩa đen, để vĩnh cửu hóa vai trò thống trị muôn loài.

Trần Tuấn

Thứ Tư, 1 tháng 4, 2026

Cá tháng Bốn

Hạnh phúc lớn nhất chính là thời điểm vượt qua đau khổ lớn nhất.

Vinh quang cũng thế, chỉ khi ở tận cùng sự sỉ nhục rồi bước khỏi vũng lầy đó, khi ấy, niềm ngạo nghễ cá nhân chắc chắn không đấng đồng loại nào sánh nổi.

Tôi rút ra điều này sau vài lần tận hưởng sung sướng theo cách ấy.



Nên, rút tiếp: Thỏ có niềm vui của thỏ, và thỏ chưa bao giờ coi hổ là vua. Còn những thợ săn luôn gọi tên đấng chúa tể rừng già thì chiến công mơ ước của họ chính là tống hổ vào cũi.

Bởi thế, so hạnh phúc, vinh quang, đau khổ hay hổ thẹn… với nhau là một thứ so sánh rất nực cười khi hớn hở hòa tan giá trị bản thân với những chuẩn mực chưa chắc đúng.

Ông Nguyễn Khuyến chả giống cụ Tú Xương,  Hồ Xuân Hương một vực một trời với bà Xuân Quỳnh… nhưng chả vị nào là không tỏa sáng.

Và nay, Cá tháng Bốn, tự dưng thấy ông Khương Tử Nha cũng hài.

Anh Tuấn

Chủ Nhật, 1 tháng 3, 2026

Chân lý như một quân cờ...

Trước lúc Ngưu Ma Vương đóng giả Trư Bát Giới để đoạt lại quạt Ba Tiêu từ Tôn Ngộ Không là màn Tề Thiên Đại Thánh hóa thành đại huynh nghĩa tình 500 năm lừa Bà La Sát lấy báu vật trấn Hỏa Diệm Sơn.

Đây có lẽ là chi tiết duy nhất trong Tây Du Ký mà pha âu yếm chị dâu, vốn là điều ghê gớm trong thời đại sặc mùi Nho giáo Ngô Thừa Ân sống, được thông cảm.



Cựu Bật Mã Ôn cũng từng biến thành anh kết nghĩa của mình để đẩy đứa trẻ Hồng Hài Nhi vào thân phận bị cầm tù dưới tay Quan Âm Bồ Tát…

Tuy nhiên, vì mạch truyện dường như bất chấp mọi thứ để đạt mục đích thỉnh kinh nên nghĩa tình huynh đệ đương nhiên nhường chỗ cho cam kết phò Tam Tạng của chúa động Thủy Liêm.

Nên, được xếp vào hàng Tứ đại kỳ thư, Tây Du ký thu hút cảm tình lâu dài từ độc giả có lẽ cũng nhờ vào sự tài tình của ngòi bút mà việc ca ngợi thói lật lọng thản nhiên như tô vẽ sứ mệnh của người hùng.

“Đại chiến thắng phật” là danh hiệu của Phật Tổ Như Lai ban thưởng cho học trò xuất sắc của Lão giáo (Bồ đề Tổ sư; hình như vậy?)

“Chân lý như một quân cờ, muốn giữ hay thí là do kẻ chơi” - ý nghĩ này của mình tới tối nay chả hiểu sao lại… hiện hồn.

Là mình chỉ diễn dịch truyện Tây Du Ký.

 Trần Tuấn

Thứ Sáu, 27 tháng 2, 2026

Uyển ngữ và Uyển nghĩ

Khi phá vỡ hoặc hủy hoại lối mòn, bạn có 2 con đường tư duy… cũ để lựa chọn: Hoặc sáng tạo ra một ngả rẽ, hoặc sáng tác ra một ngả rẽ!.



Sáng tạo và sáng tác, về bản chất đều phản ánh sự tự thân của cá nhân, dù vậy, chúng có ranh giới đôi khi như ngày và đêm.  

Đơn cử như giả thuyết ông nào đó thời Ai Cập cổ đại đốt thư viện, thì đó là một ngã rẽ sáng tạo lưu danh thiên cổ về tổn thất tri thức. Còn nếu như tay quản lý thư viện ấy che đậy hỏa hoạn bằng một lý do rằng  “thủ phạm kia thích nổi tiếng”, thì đấng lấp liếm này nằm ở ranh giới bên kia.

Tóm lại, thời thế tạo Anh hùng nhưng thời thế dư sức đẻ Tiểu nhân rồi Tiểu nhân anh hùng hóa thời thế. Quyền hiểu nằm ở… thượng đế.

Viết trong ngày 27-2.

Tuấn Trần

Thứ Sáu, 13 tháng 2, 2026

Đêm trên tàu

Từ thời tàu chợ những năm 1990 đến SE 2026 hôm nay, có lẽ tổng lượt mình đi chưa tới 100. Nhưng, đó cũng là gần 100 lần mang ấn tượng khó phai.


Mua vé nhưng thử trốn rồi thoát, vác ghế nhựa mò tất tần tật thể loại toa để tìm vị trí phụ phù hợp, trèo lên xe đẩy hàng kiếm chỗ nằm, ngủ vạ vật trước cửa nhà vệ sinh, nhậu cùng bạn mới say đến suýt lẫn ga, thả mình êm ái trên giường nằm tầng 2… là vài trong vô số ký ức đang chạy tới.

Nói chung, những chuyến tàu chứng kiến khá nhiều bước non nớt đến trưởng thành của mình.

 Tối nay lại đồng hành với kẻ chép sử cá nhân đó.


Phố thị hút dần sau mắt ta

Hoàng hôn vì thế cũng loang ra

Đêm nay thao thiết miền nhung nhớ

Gió lạnh, lòng sôi một tiếng Nhà…

Tuấn Anh

Thứ Năm, 12 tháng 2, 2026

Khi nào thì bạn dùng Tớ thay vì Tao?

 

Từ Hán Việt từ lâu được mặc định dùng trong ngữ cảnh trang trọng. Quốc tổ, Gia quyến, Huynh đệ là ba điển hình như vậy.



Trong đánh giá sự vật, hiện tượng - đặc biệt với những sự vật, hiện tượng mang bản chất dẫn dắt tư duy/suy nghĩ - thì triết học hay dùng từ Vĩ đại thay vì To lớn. Và vì thế, kẻ thứ 3 mang tên “Khủng” là một khái niệm khiếm nhã.

Tuy nhiên “Khủng” trong một số trường hợp lại định danh sự vật, hiện tượng rõ hơn. Như khủng khiếp, khủng hoảng…

Và bọn nam nữ yêu nhau thì với chúng, đối tượng tôn thờ được gọi là “thế giới” thay vì “Em/anh là trái đất/vũ trụ, nhân loại/địa cầu của anh/em”…

Nói chung, Hán Việt là ngôn ngữ tạm thời khuynh loát tiếng Việt, nên trước mắt không nên vì ghét ai đó mà gọi Con này Đứa nọ. Mà để sang miệng, cần vay mượn từ Súc sinh!

Giống như bạn gọi Tiến sĩ chứ ai lại bô bô Ông nghè?.

Nên, khi nào thì bạn dùng Tôi thay vì Bố mày với người ngang hàng? - Trả lời, khi rất thân hoặc muốn gọi đòn!

Tuấn Trần

Thứ Ba, 10 tháng 2, 2026

Thử tiên tri...

Dù là mặt trời, nếu tỏa sáng và sưởi ấm nhầm thời điểm thì nó cũng thành một thứ thiên tai.

Loài người cũng vậy, khi thực hiện sứ mệnh không đúng cách thì nguy cơ tuyệt chủng nhãn tiền.

Cá nhân càng thế, nếu chẳng có gì ngoài cần cù thì mọi lộng ngôn, thần khẩu đều nhắm đến xác phàm mà hành hạ.



Nhưng lộng ngôn dẫu sao cũng có nét đáng yêu của thần khẩu. Bởi, như bạn sống ở thế kỷ thứ 1 mà bói trúng thực tế của thế kỷ 21 thì ít nhất trong 2.000 năm ấy, trí tưởng tượng của bạn chễm chệ trong kho tàng văn học, thể loại thần thoại.

Mấy bạn từ thời nâng chim cho nhau đái của tôi thường giễu tôi là đứa chỉ thích vung tay chém vào không khí...

Hãy cứ chờ xem, 2 chục niên nữa, thế giới tiến vũ bão thế nào thì những lập ngôn trên vẫn đúng!

Tuấn Trần