Chân lý như một quân cờ...

Trước lúc Ngưu Ma Vương đóng giả Trư Bát Giới để đoạt lại quạt Ba Tiêu từ Tôn Ngộ Không là màn Tề Thiên Đại Thánh hóa thành đại huynh nghĩa tình 500 năm lừa Bà La Sát lấy báu vật trấn Hỏa Diệm Sơn.

Đây có lẽ là chi tiết duy nhất trong Tây Du Ký mà pha âu yếm chị dâu, vốn là điều ghê gớm trong thời đại sặc mùi Nho giáo Ngô Thừa Ân sống, được thông cảm.

Cựu Bật Mã Ôn cũng từng biến thành anh kết nghĩa của mình để đẩy đứa trẻ Hồng Hài Nhi vào thân phận bị cầm tù dưới tay Quan Âm Bồ Tát…

Tuy nhiên, vì mạch truyện dường như bất chấp mọi thứ để đạt mục đích thỉnh kinh nên nghĩa tình huynh đệ đương nhiên nhường chỗ cho cam kết phò Tam Tạng của chúa động Thủy Liêm.

Nên, được xếp vào hàng Tứ đại kỳ thư, Tây Du ký thu hút cảm tình lâu dài từ độc giả có lẽ cũng nhờ vào sự tài tình của ngòi bút mà việc ca ngợi thói lật lọng thản nhiên như tô vẽ sứ mệnh của người hùng.

“Đại chiến thắng phật” là danh hiệu của Phật Tổ Như Lai ban thưởng cho học trò xuất sắc của Lão giáo (Bồ đề Tổ sư; hình như vậy?)

“Chân lý như một quân cờ, muốn giữ hay thí là do kẻ chơi” - ý nghĩ này của mình tới tối nay chả hiểu sao lại… hiện hồn.

Là mình chỉ diễn dịch truyện Tây Du Ký.

 Trần Tuấn

Uyển ngữ và Uyển nghĩ

Khi phá vỡ hoặc hủy hoại lối mòn, bạn có 2 con đường tư duy… cũ để lựa chọn: Hoặc sáng tạo ra một ngả rẽ, hoặc sáng tác ra một ngả rẽ!.

Sáng tạo và sáng tác, về bản chất đều phản ánh sự tự thân của cá nhân, dù vậy, chúng có ranh giới đôi khi như ngày và đêm.  

Đơn cử như giả thuyết ông nào đó thời Ai Cập cổ đại đốt thư viện, thì đó là một ngã rẽ sáng tạo lưu danh thiên cổ về tổn thất tri thức. Còn nếu như tay quản lý thư viện ấy che đậy hỏa hoạn bằng một lý do rằng  “thủ phạm kia thích nổi tiếng”, thì đấng lấp liếm này nằm ở ranh giới bên kia.

Tóm lại, thời thế tạo Anh hùng nhưng thời thế dư sức đẻ Tiểu nhân rồi Tiểu nhân anh hùng hóa thời thế. Quyền hiểu nằm ở… thượng đế.

Viết trong ngày 27-2.

Tuấn Trần

Đêm trên tàu

Từ thời tàu chợ những năm 1990 đến SE 2026 hôm nay, có lẽ tổng lượt mình đi chưa tới 100. Nhưng, đó cũng là gần 100 lần mang ấn tượng khó phai.

Mua vé nhưng thử trốn rồi thoát, vác ghế nhựa mò tất tần tật thể loại toa để tìm vị trí phụ phù hợp, trèo lên xe đẩy hàng kiếm chỗ nằm, ngủ vạ vật trước cửa nhà vệ sinh, nhậu cùng bạn mới say đến suýt lẫn ga, thả mình êm ái trên giường nằm tầng 2… là vài trong vô số ký ức đang chạy tới.

Nói chung, những chuyến tàu chứng kiến khá nhiều bước non nớt đến trưởng thành của mình.

 Tối nay lại đồng hành với kẻ chép sử cá nhân đó.

Phố thị hút dần sau mắt ta

Hoàng hôn vì thế cũng loang ra

Đêm nay thao thiết miền nhung nhớ

Gió lạnh, lòng sôi một tiếng Nhà…

Tuấn Anh

Khi nào thì bạn dùng Tớ thay vì Tao?

 

Từ Hán Việt từ lâu được mặc định dùng trong ngữ cảnh trang trọng. Quốc tổ, Gia quyến, Huynh đệ là ba điển hình như vậy.

Trong đánh giá sự vật, hiện tượng - đặc biệt với những sự vật, hiện tượng mang bản chất dẫn dắt tư duy/suy nghĩ - thì triết học hay dùng từ Vĩ đại thay vì To lớn. Và vì thế, kẻ thứ 3 mang tên “Khủng” là một khái niệm khiếm nhã.

Tuy nhiên “Khủng” trong một số trường hợp lại định danh sự vật, hiện tượng rõ hơn. Như khủng khiếp, khủng hoảng…

Và bọn nam nữ yêu nhau thì với chúng, đối tượng tôn thờ được gọi là “thế giới” thay vì “Em/anh là trái đất/vũ trụ, nhân loại/địa cầu của anh/em”…

Nói chung, Hán Việt là ngôn ngữ tạm thời khuynh loát tiếng Việt, nên trước mắt không nên vì ghét ai đó mà gọi Con này Đứa nọ. Mà để sang miệng, cần vay mượn từ Súc sinh!

Giống như bạn gọi Tiến sĩ chứ ai lại bô bô Ông nghè?.

Nên, khi nào thì bạn dùng Tôi thay vì Bố mày với người ngang hàng? - Trả lời, khi rất thân hoặc muốn gọi đòn!

Tuấn Trần

Thử tiên tri...

Dù là mặt trời, nếu tỏa sáng và sưởi ấm nhầm thời điểm thì nó cũng thành một thứ thiên tai.

Loài người cũng vậy, khi thực hiện sứ mệnh không đúng cách thì nguy cơ tuyệt chủng nhãn tiền.

Cá nhân càng thế, nếu chẳng có gì ngoài cần cù thì mọi lộng ngôn, thần khẩu đều nhắm đến xác phàm mà hành hạ.

Nhưng lộng ngôn dẫu sao cũng có nét đáng yêu của thần khẩu. Bởi, như bạn sống ở thế kỷ thứ 1 mà bói trúng thực tế của thế kỷ 21 thì ít nhất trong 2.000 năm ấy, trí tưởng tượng của bạn chễm chệ trong kho tàng văn học, thể loại thần thoại.

Mấy bạn từ thời nâng chim cho nhau đái của tôi thường giễu tôi là đứa chỉ thích vung tay chém vào không khí...

Hãy cứ chờ xem, 2 chục niên nữa, thế giới tiến vũ bão thế nào thì những lập ngôn trên vẫn đúng!

Tuấn Trần

Khác biệt chưa khi nào lép vế!

 

Thanh niên Phạm Ngũ Lão vì đăm chiêu thế sự mà không màng việc đoàn lãnh đạo cấp cao của nhà Trần đi qua, khi bị mũi giáo từ quân lính phóng xuống đùi mới sực tỉnh mình đang ngáng đường thiên tử. Kết cục của chàng rể tương lai Hưng Đạo vương đó, là đến nay vô số tên đường mang tên vị tướng tài ba ấy.

Trước đó nghìn năm, ông măng non có dấu hiệu tự kỷ một hôm nghe loa triều đình tìm người giỏi dẹp giặc Ân, bỗng vùng dậy đòi ngựa sắt để vươn mình thành một trong Tứ bất tử: Phù Đổng thiên vương.

Hôm nay, trang fb thế lực báo chí nước ngoài đưa tin một nhà báo nước Nga tận dụng buổi họp báo thường niên của Tổng thống Vladimir Putin để cầu hôn bạn gái, rồi tự tin mời tổng thống dự lễ cưới.

Ở sự kiện này, ấn tượng nữa là hãng thông tấn TASS, cơ quan truyền thông được chọn đưa tin buổi họp báo ấy, đã dứt khoát ngắt sóng buổi phát sóng quan trọng tầm thế giới để cập nhật cái gật đầu của bạn gái ông nhà báo kia.

Nếu vụ có dấu hiệu lợi dụng quyền lực thứ 4 để viết nên câu chuyện tình yêu của phóng viên và TASS không mang chủ ý dàn dựng, thì điều ấy gián tiếp khoe với thế giới về không gian báo chí cởi mở và sự nhạy bén trong đáp ứng nhu cầu công chúng.

Tin rằng, tên tuổi TASS và cặp đôi đính ước trên truyền hình kia sẽ vang xa, bay cao trong những ngày tới, không chỉ bởi việc phá vỡ những quy ước lỗi thời của báo chí ít nhất trong cựu khối CCCP.

Từ 3 chuyện trên, tạm kết. Rằng một khoảnh khắc ngược đời đôi khi bẻ lái vô số dòng chảy quen thuộc…

Tuấn Trần

Lựa chọn tinh túy…

Năm lớp 8, mình được trường chọn vào đội tuyển điền kinh thi Hội khỏe phù Đổng.

Năm 3 đại học, mình được khoa chọn vào đội tuyển thi Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Sau đại học, mình ứng tuyển và được chọn làm Trưởng phòng một viện tâm lý.

Tiếp đấy thì có thôn nữ chọn mình làm chồng, rồi thì 3 ả tố nga chọn làm một cái cột của gia đình…

Nghĩa là mấy chục năm, cuộc sống đã sàng, chọn rồi lọc mình để ra cái thằng người như ngày hôm nay.

Và đương nhiên, đang có nhiều bạn bè đồng trang lứa vượt mình. Lý do họ vượt, hoặc tư chất họ nổi trội hơn, hoặc được sinh ra trong gia đình ưu thế hơn, hoặc học qua trường chuyên lớp chọn, hoặc tham gia các lò đào tạo năng khiếu chuyên sâu.

Trong đó, trường năng khiếu, lớp chọn, trung tâm đào tạo chuyên sâu… về mặt bản chất, chính là tiền thân của đề án đào tạo nhân lực tinh hoa mà ông Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cùng tên Trần Anh Tuấn thông tin trong hội nghị đối thoại với thanh niên Thủ đô năm 2025 "Thanh niên Thủ đô: Khơi dậy khát vọng - Tiên phong sáng tạo - Hành động trách nhiệm".

VNE cho hay, trích: “Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Anh Tuấn cho biết Sở đang trình thành phố đề án đào tạo nguồn nhân lực theo nhiều dạng, nhiều cấp độ. Ở dạng thứ nhất, Hà Nội sẽ đào tạo khoảng 50.000 nhân lực số chất lượng cao theo hình thức đặt hàng tại các trường đại học, học viện.

Thành phố có thể tuyển chọn sinh viên năm thứ hai, năm thứ ba theo bộ tiêu chí yêu cầu cao, sau đó đặt hàng đào tạo, chi trả kinh phí để các cơ sở giáo dục đào tạo theo định hướng, tập trung vào các công nghệ chiến lược và lĩnh vực thành phố có nhu cầu. Sau khi tốt nghiệp, nguồn nhân lực này sẽ được sử dụng và cam kết cống hiến cho thành phố trong một thời gian nhất định.

Dạng thứ hai là chương trình xuất sắc Next 1.000. Thành phố sẽ bố trí kinh phí tuyển chọn khắt khe các cử nhân, kỹ sư tốt nghiệp thuộc các ngành công nghệ chiến lược, đồng thời chi trả học phí để cử đi đào tạo tại các cơ sở giáo dục hàng đầu thế giới. Sau khi hoàn thành chương trình, những người này phải cam kết làm việc cho Hà Nội ít nhất 5 năm. Chương trình dự kiến triển khai từ năm 2026.

Ở dạng thứ ba, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nội vụ đào tạo "tinh hoa" với hai cấp độ. Cấp độ thứ nhất là tuyển chọn học sinh xuất sắc từ bậc trung học cơ sở, tách riêng để đào tạo theo chương trình học cao hơn, toàn diện hơn, có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyên gia trong, ngoài nước. Cấp độ thứ hai là chọn lọc theo gen để đào tạo tinh hoa đến khi trưởng thành, trong đó có việc nghiên cứu khoa học về thai giáo.

Theo ông Tuấn, với lực lượng trẻ hiện nay, thành phố sẽ tuyển chọn ngay từ giai đoạn là cử nhân, kỹ sư để đưa vào các chương trình đào tạo như Next 1.000. Sau vài năm, Hà Nội sẽ hình thành lực lượng lao động chất lượng cao, trước hết phục vụ thành phố, sau đó đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp toàn cầu đầu tư vào Hà Nội” – hết trích.

“Dạng thứ ba” với “2 cấp độ” gây sóng gió trên mạng xã hội bởi vô số phản ứng, phản biện, phản bác, thậm chí chê trách nhiều nhất. Những tiếng nói mạnh mẽ ấy đã giúp đời sống thời sự những ngày cuối năm thêm sôi động. Quan trọng hơn, tri thức tỏa sáng khi nhiều người thêm hiểu biết và chắt lọc kinh nghiệm bày tỏ quan điểm hơn sau những lý lẽ, thảo luận, tranh luận.

Quan trọng đặc biệt nữa: "dạng thứ 3" nói riêng và đề án ấy nói chung - như đã nói, có thể là “hậu bối” của “lớp chọn”, “trường năng khiếu” -  hình thành trên căn cứ của khoa học về phát hiện tiềm năng, khoa học thai giáo phát triển như vũ bão trong thời đại ngày nay.

Và vì là đề án, nó có thể mang dấu ấn cá nhân nhưng thường là tâm huyết, trí tuệ của không chỉ cá nhân.

Một ý tưởng thú vị cần được phân tích, thử nghiệm thay vì vội vàng võ đoán. Nếu một đầu tàu của đề án vì lý do nào đó mà gián đoạn công tác triển khai ý tưởng thì cách thức giống như thay ngựa giữa dòng đó e không phải là cách thức đến từ những quyết định mang tính thiên tài?.

Các cụ nhà ta nói “Con vua rồi lại làm vua” hay “Hổ phụ sinh hổ tử”… có lẽ một phần cũng vì lý do phát hiện, đào tạo để ấn định gen thiên tử, gen giống nòi chăng?

Trả lời: Có thể!

Trần Anh Tuấn